Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu

Manfred Deselaers – Znaczenie perspektyw dla teologii po Auschwitz

Strona: 4

Niemiecka perspektywa

Wina

Gdy Niemcy przyjeżdżają dziś do Auschwitz, to nie po to, aby czcić pamięć rodaków i być im wiernym. Wręcz przeciwnie. Nie jesteśmy nazistami, jesteśmy innymi Niemcami i jeśli chcemy uczcić czyjąś pamięć, to jest to pamięć o ofiarach. Nie zbudowaliśmy Auschwitz,  nie chcieliśmy go, jest nam przykro, wstydzimy się i chcemy budować inny świat. My, którzy dziś żyjemy, jesteśmy niewinni, ale istnieje ta niemiecka wina, i w jakiś sposób mamy z nią do czynienia. To jest niemiecka rana „po Auschwitz”.
Auschwitz przypomina o tym, że poszliśmy w okropnie złym kierunku. To wspomnienie, jak permanentny wyrzut sumienia jest dzisiaj częścią niemieckiej tożsamości. W środku Berlina stoi Brama Brandenburska, obok po jednej stronie budynek Parlamentu a po drugiej pomnik Holokaustu.
To podejście cechuje także niemiecką teologię po Auschwitz. Zmaganie się z głęboko odczuwaną porażką własnego kościoła cechuje tych, którzy zajmują się „teologią po Auschwitz”. Nawet jeśli niektórzy chrześcijanie sprzeciwiali się i niejednokrotnie płacili za to nawet swoim życiem to jednak dotyczy to bardzo nielicznej mniejszości. Dlaczego biskupi milczeli, gdy bojkotowano żydowskie sklepy, a synagogi płonęły? Dlaczego duchowo wspierali wojnę? Prawie wszyscy niemieccy żołnierze byli chrześcijanami.
Ponieważ jest to trudne, tylko niewielu niemieckich teologów tak naprawdę podejmuje wyzwanie, jakie niesie za sobą pamięć o Auschwitz. Najważniejszym takim teologiem jest Johann Baptist Metz, który żąda anamnezji zamiast amnezji w teologii: pamięci zamiast zapomnienia.

Podejście krytyczne

W swojej istocie niemiecka teologia po Auschwitz jest krytyczna. Poszukuje ona błędów w teologii, które doprowadziły do porażki, i szuka nowego podejścia, które uniemożliwi powtórzenie błędów.
Jedno podejście to odkrycie i podkreślenie wątku żydowskiego w teologii chrześcijańskiej. Chrystus był Żydem. Przymierze Boga z narodem żydowskim nie zostało zerwane poprzez „Nowy Testament”, lecz istnieje nadal i jako przymierze żywego narodu Izrael ma również istotne znaczenie dla chrześcijan.
Trudniejsze jest inne podejście – integracja pamięci o tragizmie ofiar. Próbuje robić to Metz, który zaznacza, że po Auschwitz nie jest możliwa inna teologia niż wspólna z ofiarami Auschwitz, którzy tam często utracili swoją wiarę. Odtąd nie wypada udzielać szybkich teologicznych odpowiedzi. Konieczna jest teologia jako „Memoria Passionis”, która uobecnia cierpienia nie tylko Jezusa na krzyżu, lecz również Żydów w Auschwitz.  Taka teologia nie podkreśla osobistej relacji do Boga i modlitwy, lecz konieczność konkretnej pomocy dla ofiar i politycznej odpowiedzialności sprawców. W ten sposób staje się teologią polityczną.
Inaczej niż w Izraelu i Polsce, nie ma dziś w Niemczech teologicznego odniesienia do własnego narodu. Od czasów Reformacji wraz z kolejnymi wojnami religijnymi i „Augsburskim Pokojem Religijnym” pojawili się katolicy i protestanci, a państwo niemieckie, które zrzeszało kraje o różnym religijnym pokroju, powstało dopiero od 1871 roku. Socjalizm narodowy próbował odbudować tożsamość narodową na „nordycko-germańskich”, przedchrześcijańskich fundamentach. W dużej mierze kościół ewangelicki próbował nadać sobie tożsamość „niemieckich chrześcijan”. Dziś próby te są całkowicie zdyskredytowane. Na tendencje narodowo - religijne  patrzy sie z wielką nieufnością, gdziekolwiek by się nie pojawiły.

Przebaczenie?

Na temat  przebaczenia w niemieckiej teologii po Auschwitz niewiele się mówi, ponieważ natychmiast pojawia się podejrzenie o próbę wybaczenia samemu sobie. Z perspektywy sprawców nie należy żądać przebaczenia, lecz przyjmować go z wdzięcznością jako łaskę. Ale kto tutaj komu w czyim imieniu może przebaczać? A co z oddziaływaniem winy na następne pokolenia? Jak w przypadku kilku innych istotnych problemów „Grupa Robocza Żydzi i Chrześcijanie przy Komitecie Centralnym Katolików Niemieckich” wypowiedziała się w tej kwestii. Jest to wspólny głos chrześcijan i Żydów.4
 

Dialog

Niech to posłuży jako szkic różnych perspektyw. Jeżeli tyle jest różnic, jak może być możliwy dialog?
Auschwitz oznaczało zniszczenie relacji pomiędzy ludźmi, grupami, narodami i religiami. Dlatego leczenie może polegać tylko na leczeniu relacji. Relacje budują na zaufaniu. Zaufanie wzrasta powoli, podczas spotkania twarzą w twarz. Spotkania z kolei zakładają obecność zaufania. Spotykamy się z otwartymi sercami i już zaczynamy ufać.
W tym pomaga nam wiara. Godność człowieka jest darem Boga. Szanując tą godność szanujemy Boga. O tym mówi biblijne objawienie na samym początku: Bóg stworzył człowieka na swoje podobieństwo. Ta wiara łączy nas, mimo wszystkich różnic.
Słuchać się nawzajem z szacunkiem u progu Auschwitz, nawet gdy różnice będą nadal, to najważniejsza odpowiedź na Auschwitz i najmocniejsze świadectwo naszej wiary w to, że Bóg jest miłością.  Do tej relacji wnosimy naszą refleksję. Wielkim wyzwaniem teologii fundamentalnej jest sformułowanie wiary po Auschwitz w taki sposób, aby szacunek dla perspektywy innych stanowił część naszych wypowiedzi.


Przypisy:
1 Adam Mickiewicz, Księgi narodu i pielgrzymstwa polskiego, opr. Z. Dokumo, Warszawa 1982, s. 211ff. Cytat według.: Norman Davis, Boże Igrzysko. Kraków 2002, s. 516.
2 W: Irena Pająk, Mieszkańcy Śląska, Podbeskidzia, Zagłębia Dąbrowskiego w Auschwitz. Księga Pamięci, Tom 1. Katowice 1998, s. 3.
3 Od 1992 roku, Oświęcim należy do nowo utworzonej diecezji Bielsko-Żywieckiej.
4 Jak mówić o winie, cierpieniu i pojednaniu – po 50 latach? Oświadczenie grupy roboczej „Żydzi i Chrześcijanie" przy Komitecie Centralnym Katolików Niemieckich w pięćdziesiątą rocznicę pogromu „Reichskristallnacht". 6 stycznia 1988 r. w Bonn-Bad Godesberg.

Opublikowane w: Dialog u progu Auschwitz, tom 2, Kraków 2010, s. 13-27.


Strona: 1 2 3 4

Kontakt


Krakowska Fundacja
Centrum Dialogu i Modlitwy
w Oświęcimiu
ul. M. Kolbego 1, 32-602 Oświęcim

tel.: +48 (33) 843 10 00
tel.: +48 (33) 843 08 88
fax: +48 (33) 843 10 01

Dział Edukacyjny: education@cdim.pl
Recepcja: reception@cdim.pl

GPS: 50.022956°N, 19.19906°E

Facebook

Realizacja: Wdesk
2017 - 2022 © Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu Polityka cookies RODO
zamknij
Ten serwis, podobnie jak większość stron internetowych wykorzystuje pliki cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i zmianie ustawień cookie w przeglądarce. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. | Polityka cookies