Centre for Dialogue and Prayer in Oświęcim

Official Declarations of the Catholic Church

  • 1980-04-28 (1) German Bishops Conference - The Church and the Jews

    The Church and the Jews
    German Bishop's
    Conference, Bonn 1980
    (English translation by Phil Jenkins) 

    I. Jesus Christ - Our Approach to Judaism

    He who encounters Jesus Christ encounters Judaism. According to the evidence of the New Testament he, as 'son of David' (Rom. 1:3) and 'son of Abraham' (Mt. 1:1; cf. Heb. 7:14) and 'of their flesh' (Rom. 9:5), was descended from the People of Israel. 'When the appointed time came, God sent his Son, born of a woman, born a subject of the Law' (Gal. 4:4). According to his human nature, Jesus of Nazareth was a Jew; he stemmed from Judaism. According to his ancestry, he has a place in the history of the people of Israel (cf. the genealogy of Jesus Mt. 1:1-17 and Lk. 3:23-38).

    Today Jewish authors too, are discovering the 'Jewishness' of Jesus. Martin Buber saw in Jesus his 'big brother'.1 Schalom Ben-Chorin acknowledges: 'Jesus is for me the eternal brother, not only a human brother, but also my Jewish brother. I feel his brotherly hand which grasps me, so that I should follow him...His faith, his unquestioning faith, absolute trust in God the Father, readiness to submit himself completely to the will of God, that is the attitude that we see in Jesus as an example, and which can bind us-Jews and Christians .2

    II. Israel's Spiritual Heritage

    Jesus Christ, through his Jewish Origin, brought a rich spiritual heritage from the religious traditions of hip people into the Christian faith, so that Christ, is 'spiritually bound to the tribe of Abraham'3 and perpetually draws on this heritage.

    1. Holy Scriptures of the Old Testament

    First, one points to the Scriptures of Israel, called by Christians the 'Old Testament' (that is, The Hebrew Bible). When the New Testament speaks of 'Scripture' or 'the Scriptures' or refers to that which is 'written' (cf., for example, Mt. 4:6; Mk 1:2; Lk. 24:44-46; Jn 19:36f.; 1 Cor. 15:3f; 2 Cor. 4:13; Gal. 3:10-13), it is referring to the Old Testament. The Second Vatican Council teaches: 'God, with loving concern contemplating and making preparation for the salvation of the whole human race, in a singular undertaking chose for himself a people to whom he would entrust his promises...The story of salvation, foretold, recounted and explained by the sacred authors, is presented as the true Word of God in the books of the Old Testament.4 The Old Testament is a source of belief common to Jews and Christians, although for Christians the New Testament has become a special source of belief. In the Old Testament the God of Revelation speaks, the God of Abraham, Isaac and Jacob, who is also the God of Jesus. In addition, the Vatican 'Guidelines' on the implementation of Nostra Aetate (N. 4), issued 1 December 1974 states: 'An effort will be made to acquire a better understanding of whatever in the Old Testament retains its own perpetual value, since that has not been cancelled by the later interpretation of the New Testament. Rather, there is a reciprocal elucidation and interpretation.5 One must not contrast the Old Testament and the Jewish tradition founded on it with the New Testament in such a way that the Old Testament appears to embody a religion of Justice, Fear and Law without the call to love God and one's neighbour (cf. Deut. 6:5; Lev. 19:18; Mt. 22:3440).6 The Church has rightly constantly refused all attempts aimed at removing the Old Testament from its scriptural canon and leave only the New Testament.

    2. Belief in One God

    The Hebrew Bible testifies above all to the one God: 'Hear, O Israel, the Lord our God the Lord is One!' (Deut. 6:4). This sentence is the 'credo' of the Jewish religion that is recited at family prayers, morning and evening as it is in the Synagogue service. To the question of the Scribes, 'Which is the first of all the commandments?' Jesus answered: 'The first is, "Hear, O Israel: the Lord our God, the Lord is one; and you shall love the Lord your God with all your heart and with all your soul, and with all your mind and with all your strength" '(Mk 12:29f.). The council teaches: God, 'did acquire a people for himself, and to them he revealed himself through word and deed as the one true living God, so that Israel might experience the ways of God with men, and that through the word of God out of the mouths of prophets they had to understand his ways more clearly and more fully, and make them known more widely among the nations (cf. Ps. 21:28f.; 95:1-3; Is 2:1-4; Jer. 3:17)''

    3. Belief in the Creation

    This one God is also the Creator of the whole world. With classic precision, that is immediately expressed in the first verse of the Bible: 'In the beginning, God created the heavens and the earth' (Gen. 1:1). These words maintain the idea that the Creator and creation are not identical or interchangeable. They prevent a worldly idolatry, although Israel has, through her fascinating, thorough system, seen and extolled the world in her prayers. They protect the mind of man from the gnostic-neoplatonic interpretation of the world according to which the world was not created by God but emanates from Him, and guards it from that idealistic philosophy according to which the history of the universe is a self-development of God. Through Jesus and the Church the message of creation in the Old Testament came to the people of the world. It helps to acquire the right relationship to the world.

    4. Man Is God's Image

    Of particular significance today is the teaching of the Hebrew Bible that man is made 'in the image of God'. 'Then God said, "Let us make man in our own image, in the likeness of ourselves and let them be masters of the fish of the sea, the birds of heaven, the cattle, all the wild beasts and all the reptiles that crawl upon earth." God created man in the image of himself, in the image of God he created him, male and female he created them' (Gen. 1:26f.). 'God made man imperishable and made him in the image of his own nature' (Wis. 2:23). The precept of man's image in God implies the incontestable dignity of man, and thereby also what man calls today 'human rights'. According to Jewish teaching, one who kills diminishes his likeness in the image of God.8 One may not despise his neighbour, because he is made in the image of God.9 The Lord created man with his own hands and made him in the likeness of his own countenance . . . He who despises the countenance of man, despises the countenance of the Lord!10- The letter of James, taken entirely from this belief of Judaism, puts it thus: 'We use it [the tongue] to bless the Lord, but we also use it to curse men who are made in God's image' (Js. 3:9).

    5. Covenant

    Israel knows that it has made a covenant with its God. This covenant is grace, and, at the same time, commitment. The demands of the covenant are aimed at the exclusive veneration of Yahweh through Israel. The 'rule of the covenant' reads: 'You will be my people, I will be your God.' The prophets warn their people about breaching the covenant.

    The Hebrew Bible tells, too, of a former covenant with Abraham (cf. Gen. 15), where God gives to Abraham the sworn pledge of the fulfillment of the Promised Land; and, again, with Noah (cf. Gen. 9:9-17). The picture of salvation, in which the covenant with Noah is involved, is all-embracing, in that it refers to the whole 'earth' (Gen. 9:13), to 'all living creatures, (Gen. 9:10-12, 15, 16), to 'every living creature of every kind that is found on the earth' (Gen. 9:16f.) including the animal kingdom (Gen. 9:10). So it means that 'the history of nature and mankind is based on God's approval of his creation. God's approval of all life, so that neither through any catastrophe in the course of history, nor...through lapse, corruption or rebellion of man, can it be upset. God's promise will continue as strong as iron as long as earth exists11 I God will save the world, even if the earth is once again 'defiled under its inhabitants' feet, for they have transgressed the law, violated the precept, broken the everlasting covenant' (Is. 24:5). God fulfils that which was promised in the covenant with Noah, which he concluded with the whole world, with all mankind.

    The guarantor for the final fulfillment of the obligation of the covenant is the 'Divine Servant' whom God selects, in person, to be 'the covenant of my people' and at the same time 'the light of the nations' (Is. 42:6). According to Christian belief, he has appeared in Jesus Christ, whose blood, shed on the Cross, clearly refers to the 'blood of the covenant shed for many (Mk 14:24; Mt 26:28) as does the Chalice offered by him as the 'new covenant in my blood' (Lk. 22:20: 1 Cor. 11:25). Jesus makes use of this concept of Jewish tradition for the interpretation of his death. Salvation manifests itself as a covenant into which God has entered as a permanent act of faith with Israel and the whole world, a "covenant" that God will not forget his creation. The Creator is also the Redeemer (cf. Is. 54:5).

    6. Commandments and Conscience

    What the pious Jew holds particularly dear to this day is a life conforming to God's doctrine, called in Hebrew, 'Torah'. This 'doctrine' governs the everyday life of Jews before God. The core of the 'doctrine' is the Ten Commandments. Jesus, too, plainly accepted the commandments (cf. Mk 10:19). The 'Ten Words', as they are called in the Old Testament, mark the standard for the conscience of all mankind, not only the Jews. They are the embodiment of the ethical awareness of the human race. According to the Apostle Paul, they are 'by nature' 'written in the hearts [of all men]'-'they can call a witness, that is, their own conscience-they have accusation and defense, (Rom. 2:14f.). They are defined in positive phrases, and without their observation there is no true community life nor true relationship with God. The experience of history teaches that without a conscience based on God's precepts man becomes a beast. Opportunity for tyranny, dictatorship, loss of freedom and personal enmity is great. The commandments describe the spiritual order of man's behaviour; they are, therefore, indispensable for all time.

    7. Messianic Hope

    Messianic hope originates also in the Jewish religion. Its origins were already bound up in the Dynasty of David. Attention is drawn 2 Sam. 7:12-16: 'And when your days are ended and you are laid to rest with your ancestors, I will preserve the offspring of your body after you and make his sovereignty secure. It is he who shall build a house for my name, and I will make his royal throne for ever. I will be a father to him, and he a son to me...Your house and your sovereignty will always stand secure before me and your throne be established for ever.' The prophets of Israel established the Messianic hope time and again and bore witness to it in a distinct manner. If we ask what brought the Messianic tidings to mankind, three answers present themselves:

    i. The Messianic idea springs from man's cyclic thought. The history of the world does not move in a circle, is not the endless return to the same point; the Messianic promise allows history to be judged.
    ii. This movement of history towards a God-centred goal is a movement from disaster to salvation.
    iii. The turning towards salvation will be brought by an ultimate Redeemer, who will be called the Messiah.

    The Messianic hope came to the expectancies and hopes of the people, even if in a different form, through Jesus of Nazareth, whom the Church acknowledges and proclaims as the promised Messiah. In the first instance, Christian Messianism also wanted to be involved in a deep intensification of the relationship with God, so Jesus himself proclaimed his second coming at the end of time as an event that will concern the whole world: 'Then they will see the Son of Man coming in the clouds with great power and glory' (Mk 13:26). The Apocalypse, in particular, understands the second coming of the Lord as a world event in which the 'Antichrist' is destroyed by the returning Messiah Jesus, and a new heaven and earth will be raised.

    Messianism is more influential than ever in the world today, even if frequently in a secularised form. The world no longer wants to go in circles, it looks to the future and towards a goal. The Messianic Belief testifies to the future, because it proclaims a coming saviour for Israel and all people. Moreover, Messianic hope unites with a longing for a just world and for total peace for all mankind, announced by the prophets of Israel as a future salvation, although they often link this proclamation with a censure of the social abuses of their time. The New Testament pursues this line. Christ is proclaimed in it as the one appointed to be the judge of the whole world (Acts 17:31) and who came to bring peace to those who were far away, and to those who were near at hand, that is, to all men (Eph. 2:17). The Church waits, with Israel 'for a new heaven and a new earth, the place where righteousness will be at home' (2 Pet. 3:13). Jesus certainly warned too, of false messiahs, who deceive the people with their ideologies (cf. Mk 13:22). Messianism can be perverted. The Church should know that; 'You, therefore, must be on your guard. I have forewarned you of everything' (Mk 13:23).

    8. Prayer

    Devout Jews are a praying people, glorifying God. From the great Hebrew treasury of prayer the Church has taken, above all, the psalms, which play a great role in public worship and, in particular, in the prayer of the hours. The Lord's Prayer, too, the 'Our Father', modeled on the Jewish prayers of petition, is, much as it bears the stamp of the spirit of Jesus, marked out as special by the salutation, 'Father'. The devout Jew, too, calls for the coming of God's kingdom, desires the hallowing of 'the Name' and concerns himself with the fulfillment of God's will; he prays for his daily bread, the forgiveness of sins and preservation from temptation. The two great hymns of praise form the time of Jesus' childhood, which are used in the Liturgy, the 'Benedictus' (Lk. 1:68-79) and the 'Magnificat', (Lk. 1:46-55), abound with words and phrases from the Old Testament.

    9. Attitude to God

    Israel's basic attitude before God, as shown in Awe of God, Obedience, Recognition of God, Conversion, 'Commemoration', Love, Trust, Holiness, Praise of God and his holy deeds,12 are also basic attitudes of the Christian community; they are not 'discoveries' of the Church, but belong to the spiritual dowry of Israel to the Church, which she in her mission passes on again to all people, established anew and conclusively in Christ.

    10. Exodus, Passover, the Passion, Law, Resurrection

    From the spiritual heritage of Israel one can quote those events in which the plan of God's salvation of man is an actual historical fact and can thus be shown. In particular, reference should be made to the following, which are linked: Exodus, Passover, the Passion, Judgement, Resurrection.

    The Exodus is for Israel the crucial act of God's deliverance, time and again commemorated in the witness of the Scriptures.'' 'Exodus' means the deliverance out of Egypt's 'house of bondage'. 'We were Pharaoh's bondsmen in Egypt, and the Lord our God brought us out therefrom with a mighty hand and an outstretched arm. Now if the Holy One, blessed be he, had not brought our fathers forth from Egypt, then we, and our children, and our children's children, would be servants to the Pharaoh in Egypt': so begins the answer in the communal Passover meal to the question of the youngest one present: 'Why is this night different from all others?'14 Exodus means wandering through the desert in Israel's most intense encounter with God and with the experience of his help. Exodus is finally and conclusively the march depicted in the arrival in the land promised by God to Abraham and his descendants. The Exodus brought Israel the experience of life's bitterness, too: the experience (often self-imposed) of suffering and judgement, and, in this respect, the experience of suffering combined with the experience of salvation through God. For this reason Jewish tradition is aware of Exodus as a sign of hope and the final salvation through God in the Resurrection of the dead at the end of time.

    The Exodus experience of his people is singularly mirrored in Jesus' departure from his native village of Nazareth and from his kin, in his travels, associated with suffering, through the land of Israel, in his way to Golgotha and the Cross, and also in his Resurrection from the dead and his glorification. 'In contrast with other people, the Jewish people do not commemorate the golden age of power, do not boast of a divine lineage, but recognise themselves as the people of bondage who experience God's redemption, and this brings the past into today's recompense and suffering,'15 The Jewish religion is 'a religion of remembrance'; the concept of 'recollection'; 'remembrance' plays a central role in Hebrew Scriptures. The Jewish Festivals are festivals of remembrance: in its festivals Israel commemorates God's salvation of his people and recalls in them this divine salvation to each generation. In no festival is that more clear than at the Passover, when the Jews commemorate the night when they were freed, and when at the same time, hope is awakened for the time when they finally will be free. In the Jewish festivals the three dimensions of salvation, the Past, Present and Future, prevail.

    Without recognition of this continuity, one cannot understand the great feasts of the Christian Church's year, especially the celebration of the Eucharist. Salvation in the past, present and future belongs substantially to them as well; they, too, are commemorations of his miracles. At the same time, although they do not run parallel to the feasts of Israel, they stand in a closely related association with them.16

    Even though the Church is convinced that with the Resurrection of Jesus from the dead 'the coming aeon'-a phrase from early Judaism-is projected powerfully into this time, so is there also a lasting, common theme of Christian and Jewish eschatology, as, for instance, in the last clause of the Creed. 'With the prophets and the Apostle Paul, the Church anticipates the day when only God is recognised, when all people shall call the Lord with one voice and "serve him under the same yoke" (Zeph. 3:9).'17 'The Day of God plays as important a part in the Hebrew Bible as it does in the New Testament. This 'Day', according to the prophets and the New Testament, embraces the whole world; it plainly leads towards 'the conclusion'. This 'Day', is not a day reckoned by the calendar; only God knows it and directs it hither. This 'Day' fashions history and carries it to its conclusion. But this 'Day' is also a day of passing over into ultimate salvation and is thus a day of hope for Israel and the Church.

    Part 2

  • 1985-06-24 Vatican Commission - Notes on the Correct Way to Present the Jews and Judaism in Preaching and Catechesis in the Roman Catholic Church

    Notes on the Correct Way to Present the Jews and Judaism in Preaching and Catechesis in the Roman Catholic Church

    Vatican Commission for Religious Relations with the Jews

    June 24, 1985


    Preliminary Considerations

    On March 6th, 1982, Pope John Paul II told delegates of episcopal  conferences and other experts, meeting in Rome to study relations between the Church and Judaism:

    You yourselves were concerned, during your sessions, with Catholic  teaching and catechesis regarding Jews and Judaism. . . . We should aim, in this field, that Catholic teaching at its different levels, in catechesis to children and young people, presents Jews and Judaism, not only in an honest and objective manner, free from prejudices and without any offenses, but also with full awareness of the heritage common to Jews and Christians.

    In this passage, so charged with meaning, the Holy Father plainly drew inspiration from the Council Declaration Nostra Aetate, 4, which says:

    All should take pains, then, lest in catechetical instruction and in the preaching of God's Word they teach anything out of harmony with the truth of the Gospel and the spirit of Christ; as also from these words: Since the spiritual patrimony common to Christians and Jews is thus so great, this sacred Synod wishes to foster and recommend mutual understanding and respect.

    In the same way, the Guidelines and Suggestions for implementing the conciliar declaration Nostra Aetate (no. 4) ends its chapter III, entitled "Teaching and Education," which lists a number of practical things to be done, with this recommendation:

    Information concerning these questions is important at all levels of Christian instruction and education. Among sources of information, special attention should be paid to the following:

    • catechisms and religious textbooks;
    • history books;
    • the mass media (press, radio, cinema, television).

    The effective use of these means presupposes the thorough formation of instructors and educators in training schools, seminaries and universities" (AAS 77, 1975, 73).

    The paragraphs which follow are intended to serve this purpose.

    I. Religious Teaching and Judaism

    1. In Nostra Aetate, 4, the Council speaks of the "spiritual bonds linking" Jews and Christians and of the "great spiritual patrimony" common to both and it further asserts that "the Church of Christ acknowledges that, according to the mystery of God's saving design, the beginning of her faith and her election are already found among the patriarchs, Moses and the prophets."

    2. Because of the unique relations that exist between Christianity and Judaism "linked together at the very level of their identity" (John Paul II, 6th March, 1982)-relations "founded on the design of the God of the Covenant" (ibid.), the Jews and Judaism should not occupy an occasional and marginal place in catechesis: their presence there is essential and should be organically integrated.

    3. This concern for Judaism in Catholic teaching has not merely a historical or archeological foundation. As the Holy Father said in the speech already quoted, after he had again mentioned the "common patrimony" of the Church and Judaism as "considerable:" "To assess it carefully in itself and with due awareness of the faith and religious life of the Jewish people as they are professed and practiced still today, can greatly help us to understand better certain aspects of the life pastoral of the Church" (italics added). It is a question then of pastoral concern for a still living reality closely related to the Church. The Holy Father has stated this permanent reality of the Jewish people in a remarkable theological formula, in his allocution to the Jewish community of West Germany at Mainz, on November 17th, 1980: "The people of God of the Old Covenant, which has never been revoked."

    4. Here we should recall the passage in which the Guidelines and Suggestions (no. 1), tried to define the fundamental condition of dialogue: "respect for the other as he is," knowledge of the "basic components of the religious tradition of Judaism" and again learning "by what essential traits the Jews define themselves in the light of their own religion experience" (ibid., Introduction).

    5. The singular character and the difficulty of Christian teaching about Jews and Judaism lies in this, that it needs to balance a number of pairs of ideas which express the relation between the two economies of the Old and New Testament:

    • Promise and Fulfillment
    • Continuity and Newness
    • Singularity and Universality
    • Uniqueness and Exemplary Nature.

    This means that the theologian and the catechist who deals with the subject needs to show in his practice of teaching that: a) promise and fulfillment throw light on each other; b) newness ties in a metamorphosis of what was there before; c) the singularity of the people of the Old Testament is not exclusive and is open, in the divine vision, to a universal extension; and d) the uniqueness of the Jewish people is meant to have the force of an example.

    6. Finally, "work that is of poor quality and lacking in precision would be extremely detrimental" to Judaeo-Christian dialogue (John Paul II, speech of March 6th, 1982). But it would be above all detrimental-since we are talking of teaching and education-to Christian identity (ibid.).

    7. "In virtue of her divine mission, the Church" which is to be "the all-embracing means of salvation" in which alone "the fullness of the means of salvation can be obtained" (Unitatis Redintegratio, no. 3), "must of her nature proclaim Jesus Christ to the world" (cf. Guidelines and Suggestions, I). Indeed we believe that it is through Him that we go to the Father (Jn. 14:6) "and this is eternal life, that they know Thee the only true God and Jesus Christ whom Thou hast sent" (Jn. 17:3).

    Jesus affirms that there shall be "one flock and one shepherd" (Jn. 10:16). The Church and Judaism cannot, then, be seen as two parallel ways of salvation and the Church must witness to Christ as the Redeemer for all, "while maintaining the strictest respect for religious liberty in line with the teaching of the Second Vatican Council declaration, Dignitatis Humanae" (Guidelines and Suggestions, no. 1).

    8. The urgency and importance of precise, objective and rigorously accurate teaching on Judaism for our faithful follows too from the danger of anti-Semitism which is always ready to reappear under different guises. The question is not merely to uproot from among the faithful the remains of anti-Semitism still to be found here and there, but much rather to arouse in them, through educational work, an exact knowledge of the wholly unique "bond" (Nostra Aetate, no. 4) which joins us as a Church to the Jews and to Judaism. In this way, they would learn to appreciate and love the latter, who have been chosen by God to prepare the coming of Christ and have preserved everything that was progressively revealed and given in the course of that preparation, notwithstanding their difficulty in recognizing in Him their Messiah.

    II. Relations Between the Old1 and New Testament

    1. Our aim should be to show the unity of Biblical Revelation (O.T. and N.T.) and of the divine plan, before speaking of each historical event, so as to stress that particular events have meaning when seen in history as a whole-from creation to fulfillment. This history concerns the whole human race and especially believers. Thus, the definitive meaning of the election of Israel does not become clear except in the light of the complete fulfillment (Rm. 9-11) and election in Jesus Christ is still better understood with reference to the announcement and the promise (cf. Heb. 4:1-11).

    2. We are dealing with singular happenings which concern a singular nation but are destined, in the sight of God who reveals His purpose, to take on universal and exemplary significance. The aim is, moreover, to present the events of the Old Testament not as concerning only the Jews but also as touching us personally. Abraham is truly the father of our faith (Rm. 4:11-12; Roman Canon: patriarchae nostri Abrahae). And it is said (1 Co. 10:1): "Our fathers were all under the cloud, and all passed through the sea."  The patriarchs, prophets and other personalities of the Old Testament have been venerated and always will be venerated as saints in the liturgical tradition of the Oriental Church as also of the Latin Church.

    3. From the unity of the divine plan derives the problem of the relation between the Old and New Testaments. The Church already from apostolic times (1 Co. 10:11; Heb. 10:1) and then constantly in tradition resolved this problem by means of typology, which emphasizes the primordial value that the Old Testament must have in the Christian view. Typology, however, makes many people uneasy and is perhaps the sign of a problem unresolved.

    4. Hence, in using typology, the teaching and practice which we have received from the Liturgy and from the Fathers of the Church, we should be careful to avoid any transition from the Old to the New Testament which might seem merely a rupture. The Church, in the spontaneity of the Spirit which animates her, has vigorously condemned the attitude of Marcion2 and always opposed his dualism.

    5. It should also be emphasized that typological interpretation consists in reading the Old Testament as preparation and in certain aspects, outline and foreshadowing of the New (e.g., Heb. 5:5-10). Christ is henceforth the key point of reference to the Scriptures: "the rock was Christ" (1 Co. 10:4).

    6. It is true, then, and should be stressed, that the Church and Christians read the Old Testament in the light of the event of the dead and risen Christ and that on these grounds there is a Christian reading of the Old Testament which does not necessarily coincide with the Jewish reading. Thus Christian identity and Jewish identity should be carefully distinguished in their respective reading of the Bible. But this detracts nothing from the value of the Old Testament in the Church and does nothing to hinder Christians from profiting discerningly from the traditions of Jewish reading.

    7. Typological reading only manifests the unfathomable riches of the Old Testament, its inexhaustible content and the mystery of which it is full, and should not lead us to forget that it retains its own value as Revelation that the New Testament often does no more than resume (Mk. 12:29-31). Moreover, the New Testament itself demands to be read in the light of the Old. Primitive Christian catechesis constantly had recourse to this (e.g., 1 Co. 5:6-8; 10:1-11).

    8. Typology further signifies reaching towards the accomplishment of the divine plan, when "God will be all in all" (1 Cor. 15:28). This holds true also for the Church which, realized already in Christ, yet awaits its definitive perfecting as the Body of Christ. The fact that the Body of Christ is still tending towards its full stature (Eph. 4:12-19) takes nothing from the value of being a Christian. So also the calling of the patriarchs and Exodus from Egypt do not lose their importance and value in God's design from being at the same time intermediate stages (e.g., Nostra Aetate, no. 4).

    9. The Exodus, for example, represents an experience of salvation and liberation that is not complete in itself, but has in it, over and above its own meaning, the capacity to be developed further. Salvation and liberation are already accomplished in Christ and gradually realized by the sacraments in the Church. This makes way for the fulfillment of God's design, which awaits its final consummation with the return of Jesus as Messiah, for which we pray each day. The Kingdom, for the coming of which we also pray each day, will be finally established. With salvation and liberation the elect and the whole of Creation will be transformed in Christ (Rm. 8:19-23).

    10. Furthermore, in underlining the eschatological dimension of Christianity we shall reach a greater awareness that the people of God of the Old and the New Testament are tending towards a like end in the future: the coming or return of the Messiah-even if they start from two different points of view. It is more clearly understood that the person of the Messiah is not only a point of division for the people of God but also a point of convergence (Sussidi per l'ecumenismo, Diocese of Rome, no. 140). Thus it can be said that Jews and Christians meet in a comparable hope, grounded on the same promise made to Abraham (Gn. 12:1-3; Heb. 6:13-18).

    11. Attentive to the same God who has spoken, hanging on the same Word, we have to witness to one same memory and one common hope in Him who is the master of history. We must also accept our responsibility to prepare the world for the coming of the Messiah by working together for social justice, respect for the rights of persons and nations and for social and international reconciliation. To this we are driven, Jews and Christians, by the command to love our neighbor, by a common hope for the Kingdom of God and by the great heritage of the Prophets. Transmitted soon enough by catechesis, such a conception would teach young Christians in a practical way to cooperate with Jews, going beyond simple dialogue (cf. Guidelines, IV).

    III. Jewish Roots of Christianity

    12. Jesus was and always remained a Jew, his ministry was deliberately limited "to the lost sheep of the house of Israel" (Mt. 15:24). Jesus is fully a man of his time, and of his environment-the Jewish Palestinian one of the first century, the anxieties and hopes of which he shared. This cannot but underline both the reality of the Incarnation and the very meaning of the history of salvation, as it has been revealed in the Bible (Rm. 1:3-4; Gal. 4:4-5).

    13. Jesus' relations with biblical law and its more or less traditional interpretations are undoubtedly complex and he showed great liberty towards it (cf. the "antitheses" of the Sermon on the Mount, Mt. 5:21-48, bearing in mind the exegetical difficulties; and his attitude towards rigorous observance of the Sabbath: Mk. 3:1-6). But there is no doubt that he wished to submit himself to the law (Gal 4:4), that he was circumcised and presented in the Temple like any Jew of his time (Lk. 2:21, 22-24), that he was trained in the law's observance. He extolled respect for it (Mt. 5:17-20) and invited obedience to it (Mt. 8:4). The rhythm of his life was marked by observance of pilgrimages on great feasts, even from his infancy (Lk. 2:41-50; Jn. 2:13;7-10). The importance of the cycle of the Jewish feasts has been frequently underlined in the Gospel of John (cf. 2:13; 5:1; 7:2;10.37; 10:22; 12:1; 13:1; 18:28; 19:42).

    14. It should be noted also that Jesus often taught in the Synagogues (Mt. 4:23; 9:35; Lk. 4:14-18; Jn. 18:20) and in the Temple (Jn. 18:20), which he frequented as did the disciples even after the Resurrection (Acts 2:46; 3:1; 21:26). He wished to put in the context of synagogue worship the proclamation of his Messiahship (Lk. 4:16-21). But above all he wished to achieve the supreme act of the gift of himself in the setting of the domestic liturgy of the Passover, or at least of the paschal festivity (Mk 14:1,12; Jn. 18:28). This also allows of a better understanding of the "memorial" character of the Eucharist.

    15. Thus, the Son of God is incarnate in a people and a human family (Gal. 4:4; Rm. 9:5). This takes away nothing, quite the contrary, from the fact that he was born for all men (Jewish shepherds and pagan wise men are found at his crib: Lk. 2:8-20; Mt. 2:1-12) and died for all men (at the foot of the cross there are Jews, among them Mary and John: Jn. 19:25-27, and pagans like the centurion: Mk. 15:39 and parallels). Thus, he made two people one in his flesh (Eph. 2:14-17). This explains why with the Ecclesia ex gentibus we have, in Palestine and elsewhere, an Ecclesia ex circumcisione, of which Eusebius, for example, speaks (H.E., IV, 5).

    16. His relations with the Pharisees were not always or wholly polemical. There are many proofs:

    • It is Pharisees who warn Jesus of the risks he is running (Lk. 13:31);
    • Some Pharisees are praised ("the scribe" of Mk. 12:34);
    • Jesus eats with Pharisees (Lk. 7:36; 14:1).

    17. Jesus shares, with the majority of Palestinian Jews of that time, some pharisaic doctrines: the resurrection of the body; forms of piety, like aims-giving, prayer, fasting (Mt. 6:1-18) and the liturgical practice of addressing God as Father; the priority of the commandment to love God and our neighbor (Mk. 12:28-34). This is so also with Paul (Acts 23:8), who always considered his membership of the Pharisees as a title of honor (Acts 23:6; 26:5).

    18. Paul also, like Jesus himself, use methods of reading and interpreting Scripture and of teaching his disciples which were common to the Pharisees of their time. This applies to the use of parables in Jesus' ministry, as also to the method of Jesus and Paul of supporting a conclusion with a quotation from Scripture.

    19. It is noteworthy too that the Pharisees are not mentioned in accounts of the Passion. Gamaliel (Acts 5:34-39) defends the apostles in a meeting of the Sanhedrin. An exclusively negative picture of the Pharisees is likely to be inaccurate and unjust (Guidelines, note 1; AAS, p. 76). If in the Gospel and elsewhere in the New Testament there are all sorts of unfavorable references to the Pharisees, they should be seen against the background of a complex and diversified movement. Criticisms of various types of Pharisees are moreover not lacking in rabbinical sources (the Babylonian Talmud and the Sotah treatise, 22b). "Phariseeism" in the pejorative sense can be rife in any religion. It may also be stressed that, if Jesus shows himself severe towards the Pharisees, it is because he is closer to them than to other contemporary Jewish groups.

    20. All this should help us to understand better what St. Paul says (Rm. 11:16ff) about the "root" and the "branches." The Church and Christianity, for all their novelty, find their origin in the Jewish milieu of the first century of our era, and more deeply still in the "design of God" (Nostra Aetate, no. 4), realized in the Patriarchs, Moses and the Prophets, down to its consummation in Christ Jesus.

    IV. The Jews in the New Testament

    21. The Guidelines already say (no. 1) that "the formula 'the Jews' sometimes, according to the context, means 'the leaders of the Jews' or the 'the adversaries of Jesus,' terms which express better the thought of the evangelist and avoid appearing to arraign the Jewish people as such." An objective presentation of the role of the Jewish people in the New Testament should take account of these various facts:

    A) The Gospels are the outcome of long and complicated editorial work. The dogmatic constitution Dei Verbum, following the Pontifical Biblical Commission's Instruction Sancta Mater Ecclesia, distinguished three stages: "The sacred authors wrote the four Gospels, selecting some things from the many which had been handed on by word of mouth or in writing, reducing some of them to a synthesis, explicating some things in view of the situation of their Churches, and preserving the form of proclamation, but always in such fashion that they told us the honest truth about Jesus" (no. 19). Hence, it cannot be ruled out that some references hostile or less than favorable to the Jews have their historical context in conflicts between the nascent Church and the Jewish community. Certain controversies reflect Christian-Jewish relations long after the time of Jesus. To establish this is of capital importance if we wish to bring out the meaning of certain Gospel texts for the Christians of today. All this should be taken into account when preparing catechesis and homilies for the last weeks of Lent and Holy Week (Guidelines, II, Sussidi per l'ecumenismo nella diocesi di Roma, 1982, 144b).

    B) It is clear on the other hand that there were conflicts between Jesus and certain categories of Jews of his time, among them Pharisees, from the beginning of his ministry (Mk. 2:1-11,24; 3:6).

    C) There is moreover the sad fact that the majority of the Jewish people and its authorities did not believe in Jesus-a fact not merely of history but of theological bearing, of which St. Paul tries hard to plumb the meaning (Rm. chi. 9-11).

    D) This fact, accentuated as the Christian mission developed, especially among the pagans, led inevitably to a rupture between Judaism and the young Church, now irreducibly separated and divergent in faith, and this stage of affairs is reflected in the texts of the New Testament and particularly in the Gospels. There is no question of playing down or glossing over this rupture; that could only prejudice the identity of either side. Nevertheless it certainly does not cancel the spiritual "bond" of which the Council speaks (Nostra Aetate, no. 4) and which we propose to dwell on here.

    E) Reflecting on this in the light of Scripture, notably of the chapters cited from the epistle to the Romans, Christians should never forget that the faith is a free gift of God (Rm. 9:12) and that we should never judge the consciences of others. St. Paul's exhortation "do not boast" in your attitude to "the root" (Rm. 11:18) has its full point here.

    F) There is no putting the Jews who knew Jesus and did not believe in him, or those who opposed the preaching of the apostles, on the same plane with Jews who came after or those of today. If the responsibility of the former remains a mystery hidden with God (Rm. 11:25), the latter are in an entirely different situation. Vatican II in the Declaration on Religious Liberty teaches that "all men should be immune from coercion    . . . and no one is to be forced to act in a manner contrary to his own beliefs" (no. 2). This is one of the bases-proclaimed by the Council-on which the Judaeo-Christian dialogue rests.

    22. The delicate question of responsibility for the death of Christ must be looked at from the standpoint of the conciliar declaration Nostra Aetate, (no. 4) and of the Guidelines and Suggestions (part III): "What happened in (Christ's) passion cannot be blamed upon all the Jews then living without distinction nor upon the Jews of today," especially since "authorities of the Jews and those who followed their lead pressed for the death of Christ." Again, further on: "Christ in his boundless love freely underwent his passion and death because of the sins of all men, so that all might attain salvation" (Nostra Aetate, no. 4). The Catechism of the Council of Trent teaches that Christian sinners are more to blame for the death of Christ than those few Jews who brought is about - they indeed "knew not what they did" (Lk. 23:34) and we know it only too well. In the same way and for the same reason, "the Jews should not be presented as repudiated or cursed by God, as if such views followed from the holy Scriptures" (Nostra Aetate, no. 4), even though it is true that "the Church is the new people of God."

    V. The Liturgy

    23. Jews and Christians find in the Bible the very substance of their liturgy: for the proclamation of God's Word, response to it, prayer of praise and intercession for the living and the dead, recourse to the divine mercy. The Liturgy of the Word in its own structure originates in Judaism. The prayer of Hours and other liturgical texts and formularies have their parallels in Judaism as do the very formulas of our most venerable prayers, among them the Our Father. The Eucharistic Prayers also draw inspiration from models in the Jewish tradition. As John Paul II said (Allocution of March 6th, 1982): "The faith and religious life of the Jewish people as they are professed and practiced still today, can greatly help us to understand better certain aspects of the life of the Church. Such is the case of liturgy" .

    24. This is particularly evident in the great feasts of the liturgical year, like the Passover. Christians and Jews celebrate the Passover: the Jews, the historic Passover looking towards the future; the Christians, the Passover accomplished in the death and resurrection of Christ, although still in expectation of the final consummation (cf. supra no. 9). It is still the "memorial" which comes to us from the Jewish tradition, with a specific content different in each case. On either side, however, there is a like dynamism: for Christians it gives meaning to the eucharistic celebration (cf. the antiphon O sacrum convivium), a paschal celebration and as such a making present of the past, but experienced in the expectation of what is to come.

    VI. Judaism and Christianity in History

    25. The history of Israel did not end in 70 A. D. (cf. Guidelines, II). It continued, especially in a numerous Diaspora which allowed Israel to carry to the whole world a witness-often heroic-of its fidelity to the one God and to "exalt Him in the presence of all the living" (Tobit 13:4), while preserving the memory of the land of their forefathers at the heart of their hope (Passover Seder). Christians are invited to understand this religious attachment which finds its roots in Biblical tradition, without however making their own any particular religious interpretation of this relationship (cf. Declaration of the US Conference of Catholic Bishops, November 20, 1975). The existence of the State of Israel and its political options should be envisaged not in a perspective which is in itself religious, but in their reference to the common principles of international law. The permanence of Israel (while so many ancient peoples have disappeared without trace) is a historic fact and a sign to be interpreted within God's design. We must in any case rid ourselves of the traditional idea of a people punished, preserved as a living argument for Christian apologetic. It remains a chosen people, "the pure olive on which were grafted the branches of the wild olive which are the gentiles" (John Paul II, 6 March 1982, alluding to Rm. 11:17-24). We must remember how much the balance of relations between Jews and Christians over two thousand years has been negative. We must remind ourselves how the permanence of Israel is accompanied by a continuous spiritual fecundity, in the rabbinical period, in the Middle Ages and in modern times, taking its start from a patrimony which we long shared, so much so that "the faith and religious life of the Jewish people as they are professed and practiced still today, can greatly help us to understand better certain aspects of the life of the Church" (John Paul II, 6 March 1982). Catechesis should on the other hand help in understanding the meaning for the Jews of the extermination during the years 1939-1945, and its consequences.

    26. Education and catechesis should concern themselves with the problem of racism, still active in different forms of anti-Semitism. The Council presented it thus: "Moreover, [the Church] mindful of her common patrimony with the Jews and motivated by the Gospel's spiritual love and by no political considerations, deplores the hatred, persecutions and displays of anti-Semitism directed against the Jews at any time and from any source" (Nostra Aetate, no. 4). The Guidelines comment: "The spiritual bonds and historical links binding the Church to Judaism condemn (as opposed to the very spirit of Christianity) all forms of anti-Semitism and discrimination, which in any case the dignity of the human person alone would suffice to condemn" (Guidelines, Preamble).


    27. Religious teaching, catechesis and preaching should be a preparation not only for objectivity, justice, and tolerance but also for understanding and dialogue. Our two traditions are so related that they cannot ignore each other. Mutual knowledge must be encouraged at every level. There is evident in particular a painful ignorance of the history and traditions of Judaism, of which only negative aspects and often caricature seem to form part of the stock ideas of many Christians. That is what these notes aim to remedy. This would mean that the Council text and Guidelines and Suggestions would be more easily and faithfully put into practice.

    Johannes Cardinal Willebrands, President

    Pierre Duprey, Vice-President

    Jorge Mejia, Secretary


    1. We continue to use the expression Old Testament because it is traditional (cf. 2 Co. 3:14) but also because "Old" does not mean "out of date" or "outworn." In any case, it is the permanent value of the O.T. as a source of Christian Revelation that is emphasized here (cf. Dei Verbum, no. 3).

    2. A man of gnostic tendency who in the second century rejected the Old Testament and part of the New as the work of an evil god, a demiurge. The Church reacted strongly against this heresy (cf. Irenaeus).

  • 1998-05-18 Cardinal Macharski - Conference Religion and Violence, Religion and Peace

    Ks. Franciszek Kardynał Macharski
    Opening Remarks

    1998-05-18 Oświęcim, Center for Dialog and Prayer, Conference „Religion and Violence, Religion and Peace"*

    Mr. Chairman, ladies and gentlemen, I wish to cordially greet all the participants of the conference on "Religion and Violence, Religion and Peace" sponsored by the Center for Christian-Jewish Understanding of Sacred Heart University in Fairfield, Connecticut, participants who represent the great monotheistic religions of Judaism, Christianity and Islam.

    Could there be anything in the world more precious and dear to humanity than religion which binds us to God, our Creator and Lord, which gives meaning to our lives? Only religion is able to offer us a comprehensive outlook on humanity and on reality. What was our origin? Where are we going? How should we live to gain our final goal of eternal life in God? Therefore, we should not be surprised that there were, and still are, people willing to give their lives for their religious beliefs. The history of the great monotheistic religions is marked by a commitment to the dignity of life and by the sacrifice of those who kept faith with God.

    Unfortunately, one must ask and wonder how it was possible in the past and how it is possible now - so on a smaller scale than in the past - that people who believe in God, or who say they believe, could take the lives of believers of different religions or people representing different visions of the world. That is why religion means intolerance for so many people. In fact there are some people who think that religions are the main source of the conflicts and violence in today's world.

    Such an opinion is not correct. The very spot where the meeting is held belies that opinion. We are at Auschwitz, where evil took place in unimaginable measures. Many hundreds of thousands of people were atrociously killed here. They were killed not by the hands of believing people. On the contrary, they were killed by those who considered themselves to be the masters of other people's lives and deaths.

    Sincere authentic faith in God must be considered as an important factor for bringing peace among people, the best guarantee of peaceful, mutual relations between people. Religions unite people of all faiths who take deeply into their hearts God's commandment: "Thou shall not kill."

    Standing in this place, it is impossible not to quote the words spoken here in Auschwitz nineteen years ago by Pope John Paul II. The Holy Father pronounced these words commemorating the Auschwitz victims: "This inscription awakens the memory of the people whose sons and daughters were intended for total extermination. This people draws its origin from Abraham, our father in faith, as was expressed by Paul of Tarsus. The very people who received from God the commandment ‘Thou shall not kill' experienced in a special measure what is meant by killing. It is not permissible for anyone to pass by this inscription with indifference."

    The three great monotheistic religions are in accord as to the image of God showed in the sacred books. The Hebrew Bible, the Christian Bible, and the Qur'an reveal that God is gracious and full of mercy and he desires life and peace, not death and violence. Should not humanity, made in God's image, imitate God and also bring peace and not do violence? To authentically follow God is to live in peace, graciousness, and mercy.

    Dear participants of this conference, I whish you fruitful deliberations marked by God's peaceful blessings.


    *Religion and Violence, Religion and Peace. Essays from the Center for Christian-Jewish Understanding Conference in Auschwitz, Poland May 1998. Edited by Joseph H. Ehrenkranz and David L. Coppola. Sacred Heart Uniersity Press, Fairfield, Connecticut, 2000, s. 7.

  • 2005-04-13 Jews and Christians in Germany

    Jews and Christians in Germany
    Responsibility in Today's Pluralistic Society
    April 13, 2005

    This declaration was adopted by the Discussion Group "Jews and Christians" of the Central Committee of German Catholics on March 16, 2005, and its publication was approved by the presidency of the Central Committee of German Catholics. Original title of the declaration: "Juden und Christen in Deutschland - Verantwortete Zeitgenossenschaft in einer pluralen Gesellschaft", translated by Prof. Dr. Michael Signer, Notre Dame, Indiana; Claus Jungkunz, Bamberg; Sr. Dr. Katherine Wolff, Jerusalem


    Preface by the President of the Central Committee of German Catholics 5
    Foreword by the Chairperson of the Discussion Group "Jews and Christians" 6

    I. Jews and Christians have changed 7
    1. More Jews in the reunited Germany 7
    2. Fewer Christians faced with greater tasks 9
    3. Insuring that the fourth post-war generation will remember 10

    II. Steps forward - in spite of obstacles 11
    1. The Pope leads the way 11
    2. Obstacles on the path 13
    3. Christians and Jews read the same Bible in different ways 14
    4. "Dabru Emet" - Jewish scholars enter new territory 15

    III. Issues of continuing controversy 17
    1. God's covenant with Israel was never revoked 17
    2. No more missionizing of Jews! 18
    3. What separates Jews and Christians must also be a part of the dialogue: Jesus Christ 19
    4. The scandal of a world unredeemed

    IV. Biblical ethics oblige to contribute
    to world-society 22
    1. Human dignity must be defended 22
    2. Hostility towards Jews - an old scandal in a new garb 23
    3. An open conversation with Islam 23
    4. Working among the German public and in the schools 24
    5. Judaism and Christianity: a critical voice in public discussions 25

    Jointly "called to be a blessing for the world" 26



    Holy Father!

    As a child of the Jewish people who, by the grace of God, for the past eleven years has also been a child of the Catholic Church, I dare to speak to the Father of Christianity about that which oppresses millions of Germans.

    For weeks we have seen deeds perpetrated in Germany which mock any sense of justice and humanity, not to mention love of neighbor. For years the leaders of National Socialism have been preaching hatred of the Jews. Now that they have seized the power of government and armed their followers, among them proven criminal elements, this seed of hatred has germinated. The government has only recently admitted that ex- cesses have occurred. To what extent, we cannot tell, because public opinion is being gagged. However, judging by what I have learned from personal relations, it is in no way a matter of singular exceptional cases. Under pressure from reactions abroad, the government has turned to "milder" methods. It has issued the watchword "no Jew shall have even one hair on his head harmed." But through boycott measures — by robbing people of their livelihood, civic honor and fatherland – it drives many to desperation; within the last week, through private reports I was informed of five cases of suicide as a consequence of these hostilities. I am convinced that this is a general condition which will claim many more victims. One may regret that these unhappy people do not have greater inner strength to bear their misfortune. But the responsibility must fall, after all, on those who brought them to this point and it also falls on those who keep silent in the face of such happenings.

    Everything that happened and continues to happen on a daily basis originates with a government that calls itself "Christian." For weeks not only Jews but also thousands of faithful Catholics in Germany, and, I believe, all over the world, have been waiting and hoping for the Church of Christ to raise its voice to put a stop to this abuse of Christ_s name. Is not this idolization of race and governmental power which is being pounded into the public consciousness by the radio open heresy? Isn't the effort to destroy Jewish blood an abuse of the holiest humanity of our Savior, of the most blessed Virgin and the apostles? Is not all this diametrically opposed to the conduct of our Lord and Savior, who, even on the cross, still prayed for his persecutors? And isn't this a black mark on the record of this Holy Year which was intended to be a year of peace and reconciliation?

    We all, who are faithful children of the Church and who see the conditions in Germany with open eyes, fear the worst for the prestige of the Church, if the silence continues any longer. We are convinced that this silence will not be able in the long run to purchase peace with the present German government. For the time being, the fight against Catholicism will be conducted quietly and less brutally than against Jewry, but no less systematically. It won't take long before no Catholic will be able to hold office in Germany unless he dedicates himself unconditionally to the new course of action.

    At the feet of your Holiness, requesting your apostolic blessing,

    (Signed) Dr. Edith Stein,
    Instructor at the German Institute for Scientific Pedagogy,
    Münster in Westphalia, Collegium Marianum.

    translated from the original German in a collaborative effort by
    Mrs. Suzanne Batzdorff, Jewish niece of Edith Stein;
    Sr. Josephine Koeppel OCD, and Rev. Dr. John Sullivan.
  • 1965-02-18 Arcybiskup Wojtyła - W dwudziestą rocznicę oswobodzenia

    Wymowa Oświęcimia

    W dwudziestą rocznicę oswobodzenia
    obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu.
    Przemówienie Ks. Arcybiskupa Karola Wojtyły
    w dn. 18 lutego 1965 r.

    „Luctus, angor et spes hominum huius temporis, ipsius quoque Concilii sunt agor, luctus et spes” – od takich mniej więcej słów rozpoczynał się tekst schematu XIII, zaprojektowany na zeszłoroczną sesję Soboru.

    Ucisk i lęk, ale także nadzieje ludzkości współczesnej Sobór uważa za swoje. Pragnie przejąć się tym, co stanowi źródło udręki współczesnego człowieka, aby tym szerzej otworzyć perspektywę nadziei.

    Słowa te przychodzą mi na myśl, gdy pragnę przemówić na temat bardzo aktualny i zarazem bardzo trudny. Oto w dniu 27 stycznia tego roku minęła dwudziesta rocznica oswobodzenia obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu.

    Oświęcim znajduje się na terenie Archidiecezji Krakowskiej i dlatego uważamy za swój obowiązek podjąć w tym roku martyrologium oświęcimskie. Łączy się ono z martyrologium duchowieństwa polskiego w ciągu ostatniej wojny, w którym każda diecezja polska, również krakowska, miała swój udział. Właśnie wiec w okresie przedpościa tego roku dajemy wyraz religijny, wspominając podczas Mszy św. w każdym kościele ofiary obozu. Są jeszcze pośród nas tacy, którzy je przeżyli – żywi świadkowie tego, czego najbardziej wymowne świadectwo stanowią umarli: ponad 4 miliony ludzi wielu narodowości, wśród nich wielu naszych rodaków. ponad 4 miliony ofiar wojny totalnej, w której pojęcie „wojny” zatraca swe historyczne znaczenie, a wyłania się nowe pojęcie: homicidium.

    Wymowę świadectwa umarłych, czyli martyrologium oświęcimskie wypada nam przeżyć razem z żywymi przede wszystkim więc razem z tymi, którzy przeżyli Oświęcim i tyle innych obozów koncentracyjnych. Powiedzą nam oni, że świadectwo samej śmierci, którą w jednym tylko obozie poniosły miliony ludzi, nie jest jeszcze pełne i dość wymowne. Trzeba je dopełnić świadectwem drogi, jaką szli, jaką byli prowadzeni do tej śmierci wszyscy więźniowie obozów: zarówno ci, którzy ją tam znaleźli, jak tez ci, którzy przeżyli.
     Słowo: Oświęcim, które cudzoziemcy znali jako Auschwitz, zawiera w sobie nie tylko wymowę śmierci fizycznej kilku milionów bezbronnych ludzi, ale także wymowę śmierci moralnej. Jest to miejsce, jedno z miejsc w historii, w którym ludzkość przybliżyła się niejako do swej dolnej granicy. Miejsce, na którym człowiek okazał człowieczeństwu w innych ludziach maksimum pogardy i okrucieństwa. W tym wszystkim zaś uległ bezwzględnemu ciśnieniu systemu, w którym od początku się liczyć człowiek i jego niezaprzeczalnie prawa.

    Wielki i groźny symbol: obóz koncentracyjny, symbol: Auschwitz – nie jest zawieszony w próżni. Posiada swoją genealogię w dziejach narodu, w dziejach ludzi. Zaczął istnieć już zanim przywieziono do baraków nad Sołą pierwszych więźniów. Zaczął istnieć wtedy, gdy człowiek okazał się bezsilny wobec systemu, który w swoim fantastycznym utylitaryzmie z samych założeń był przeciwludzki. A potem to już szło z siłą lawiny.

    Na miejscu zbiorowej kaźni okazał się bezsilny wobec straszliwego systemu i człowiek deptany, wyniszczany, i człowiek depczący, wyniszczający.

    W tym świetle wypada nam odbierać po 20 latach wymowę Oświęcimia; tak ja próbujemy przeżyć z żywymi. Zarówno z tym pokoleniem, które wychowało się w groźnym zasięgu słowa Oświęcim, jak też i z tym pokoleniem, które narodziło się, gdy to słowo przeszło już do historii. Żadne pokolenie nie będzie mogło zwolnić się od rozpamiętywania podstawowej treści tego słowa. Wiadomo, iż każdy rachunek sumienia czyni się z przeszłości, ale czyni się go z myślą o przyszłości. Tak właśnie pragniemy go uczynić. Na przyszłość rodzi się z niego postanowienie, które wyraża się jako deklaracja w zwrocie: „Już nigdy więcej”. Zwrot ten zawiera elementarną i spontaniczna reakcję na zło. Jest wspólny wszystkim ludziom. Może zwłaszcza wszystkim Polakom, albowiem to doświadczenie historii w szczególnej mierze pozostanie naszym udziałem.

    Ze spontaniczną reakcją na zło musi pójść świadomy, zbiorowy wysiłek społeczeństw, aby znów w jakimś momencie historii człowiek, osoba ludzka, nie okazał się tak bezsilny, jak w Oświęcimiu.

    Przytoczyłem na początku słowa, od których rozpoczynał się pierwszy projekt schematu XIII. Sobór w tym schemacie chce dać wyraz sprawom wszystkich ludzi, całej ludzkości współczesnej. Stoi przed faktami i perspektywami. Fakty są wymowne, są trudne. Do takich faktów na pewno należy ten, który zakończył się 20 lat temu w Oświęcimiu, przy ujściu Soły do Wisły. Fakt ten przytłacza poniekąd swoją wielkością. Wielkością cierpień, w których zawarł się los tylu ludzi. Jeżeli  każde ludzkie cierpienie posiada swoja wymowę, to cóż dopiero taka zawrotna suma ludzkich cierpień?

    Jeżeli do tego faktu odważamy się wracać, jeżeli na nowo odczytujemy martyrologium oświęcimskie, to czynimy to z głęboka wiarą, że był w nim obecny Chrystus. Na miejscu tylu wyniszczeń przypominają się słowa, jakie o Nim napisał św. Paweł: „Wyniszczył samego siebie, stając się do nas podobnym” (Flp 2,8). Te słowa, które prowadza od Chrystusa do człowieka, chcielibyśmy odczytać w przeciwnym kierunku: tylu ludzi podobnych do Niego zostało wyniszczonych na tym miejscu. I chcielibyśmy niejako zrównoważyć wyniszenie tym podobieństwem. W wyniszczeniu Chrystusa kryje się niewyczerpalna siła, która przywraca człowiekowi podobieństwo. Człowiek podobieństwa do Boga nie może zatracić. Nawet tam, gdzie ono najbardziej jest zdeptane, gdzie stanowi przedmiot pogardy. Musi je natomiast wciąż odzyskiwać. Musi za nie płacić trudem każdej osoby, a zarazem całej historii. Chrystus zapłacił za nasze podobieństwo do Boga, które stanowi istotę człowieczeństwa, swoją Kalwarią.

    Jeśli wolno nam spojrzeć na to miejsce, w którym 20 lat temu znajdował się obóz koncentracyjny w Oświęcimiu, jako na Kalwarię współczesnej ludzkości, to prócz bolesnych wspomnień powstaje w nas takie gorące pragnienie, by za cenę tej Kalwarii człowiek współczesny odzyskał swoje człowieczeństwo na miarę czasów, w których wypadło mu żyć.

  • 1965-10-28 Second Vatican Council - NOSTRA AETATE



    Second Vatican Council

    October 28, 1965

    1. In our day, when people are drawing more closely together and the bonds of friendship between different peoples are being strengthened, the church examines more carefully its relations with non-Christian religions. Ever aware of its duty to foster unity and charity among individuals, and even among nations, it reflects at the outset on what people have common and what tends to bring them together.

    Humanity forms but one community. This is so because all stem from the one stock which God created to people the entire earth (see Acts 17:26), and also because all share a common destiny, namely God. His providence, evident goodness, and saving designs extend to all humankind (see Wis 8:1; Acts 14:17; Rom 2:6-7; 1 Tim 2:4) against the day when the elect are gathered together in the holy city which is illumined by the glory of God, and in whose splendor all peoples will walk (see Apoc 21:23 ff.).

    People look to their different religions for an answer to the unsolved riddles of human existence. The problems that weigh heavily on people's hearts are the same today as in past ages. What is humanity? What is the meaning and purpose of life? What is upright behavior, and what is sinful? Where does suffering originate, and what end does it serve? How can genuine happiness be found? What happens at death? What is judgment? What reward follows death? And finally, what is the ultimate mystery, beyond human explanation, which embraces our entire existence, from which we take our origin and towards which we tend?

    2. Throughout history, to the present day, there is found among different peoples a certain awareness of a hidden power, which lies behind the course of nature and the events of human life. At times, there is present even a recognition of a supreme being, or still more of a Father. This awareness and recognition results in a way of life that is imbued with a deep religious sense. The religions which are found in more advanced civilizations endeavor by way of well-defined concepts and exact language to answer these questions. Thus, in Hinduism people explore the divine mystery and express it both in the limitless riches of myth and the accurately defined insights of philosophy. They seek release from the trials of the present life by ascetical practices, profound meditation and recourse to God in confidence and love. Buddhism in its various forms testifies to the essential inadequacy of this changing world. It proposes a way of life by which people can, with confidence and trust, attain a state of perfect liberation and reach supreme illumination either through their own efforts or with divine help. So, too, other religions which are found throughout the world attempt in different ways to overcome the restlessness of people's hearts by outlining a program of life covering doctrine, moral precepts and sacred rites.

    The Catholic Church rejects nothing of what is true and holy in these religions. It has a high regard for the manner of life and conduct, the precepts and doctrines which, although differing in many ways from its own teaching, nevertheless often reflect a ray of that truth which enlightens all men and women. Yet it proclaims and is in duty bound to proclaim without fail, Christ who is the way, the truth and the life (Jn 1:6). In him, in whom God reconciled all things to himself (see 2 Cor 5:18-19), people find the fullness of their religious life.

    The Church, therefore, urges its sons and daughters to enter with prudence and charity into discussion and collaboration with members of other religions. Let Christians, while witnessing to their own faith and way of life, acknowledge, preserve and encourage the spiritual and moral truths found among non-Christians, together with their social life and culture.

    3. The church has also a high regard for the Muslims. They worship God, who is one, living and subsistent, merciful and almighty, the Creator of heaven and earth,1 who has also spoken to humanity. They endeavor to submit themselves without reserve to the hidden decrees of God, just as Abraham submitted himself to God's plan, to whose faith Muslims eagerly link their own. Although not acknowledging him as God, they venerate Jesus as a prophet; his virgin Mother they also honor, and even at times devoutly invoke. Further, they await the day of judgment and the reward of God following the resurrection of the dead. For this reason they highly esteem an upright life and worship God, especially by way of prayer, alms-deeds and fasting.

    Over the centuries many quarrels and dissensions have arisen between Christians and Muslims. The sacred council now pleads with all to forget the past, and urges that a sincere effort be made to achieve mutual understanding; for the benefit of all, let them together preserve and promote peace, liberty, social justice and moral values.

    4. Sounding the depths of the mystery which is the church, this sacred council remembers the spiritual ties which link the people of the new covenant to the stock of Abraham.

    The church of Christ acknowledges that in God's plan of salvation the beginnings of its faith and election are to be found in the patriarchs, Moses and the prophets. It professes that all Christ's faithful, who as people of faith are daughters and sons of Abraham (see Gal 3:7), are included in the same patriarch's call and that the salvation of the church is mystically prefigured in the exodus of God's chosen people from the land of bondage. On this account the church cannot forget that it received the revelation of the Old Testament by way of that people with whom God in his inexpressible mercy established the ancient covenant. Nor can it forget that it draws nourishment from that good olive tree onto which the wild olive branches of the Gentiles have been grafted (see Rom 11:17-24). The church believes that Christ who is our peace has through his cross reconciled Jews and Gentiles and made them one in himself (see Eph 2:14,16).

    Likewise, the church keeps ever before its mind the words of the apostle Paul about his kin: "they are Israelites and it is for them to be sons and daughters, to them belong the glory, the covenants, the giving of the law, the worship, and the promises; to them belong the patriarchs, and of their race according to the flesh, is the Christ" (Rom 9:4,5), the Son of the Virgin Mary. It is mindful, moreover, that the apostles, the pillars on which the church stands, are of Jewish descent, as are many of those early disciples who proclaimed the Gospel of Christ to the world.

    As holy scripture testifies, Jerusalem did not recognize God's moment when it came (see Lk 19:42). Jews for the most part did not accept the Gospel; on the contrary, many opposed its spread (see Rom 11:28). Even so, the apostle Paul maintains that the Jews remain very dear to God, for the sake of the patriarchs, since God does not take back the gifts he bestowed or the choice he made.2 Together with the prophets and that same apostle, the church awaits the day, known to God alone, when all peoples will call on God with one voice and serve him shoulder to shoulder (Soph 3:9; see Is 66:23; Ps 65:4; Rom 11:11-32).

    Since Christians and Jews have such a common spiritual heritage, this sacred council wishes to encourage and further mutual understanding and appreciation. This can be achieved, especially, by way of biblical and theological enquiry and through friendly discussions.

    Even though the Jewish authorities and those who followed their lead pressed for the death of Christ (see Jn 19:6), neither all Jews indiscriminately at that time, nor Jews today, can be charged with the crimes committed during his passion.  It is true that the church is the new people of God, yet the Jews should not be spoken of as rejected or accursed as if this followed from holy scripture. Consequently, all must take care, lest in catechizing or in preaching the word of God, they teach anything which is not in accord with the truth of the Gospel message or the spirit of Christ.

    Indeed, the church reproves every form of persecution against whomsoever it may be directed. Remembering, then, its common heritage with the Jews and moved not by any political consideration, but solely by the religious motivation of Christian charity, it deplores all hatreds, persecutions, displays of antisemitism directed against the Jews at any time or from any source.

    The church always held and continues to hold that Christ out of infinite love freely underwent suffering and death because of the sins of all, so that all might attain salvation.  It is the duty of the church, therefore, in its preaching to proclaim the cross of Christ as the sign of God's universal love and the source of all grace.

    5. We cannot truly pray to God the Father of all if we treat any people as other than sisters and brothers, for all are created in God's image. People's relation to God the Father and their relation to other women and men are so dependent on each other that the Scripture says "they who do not love, do not know God" (1 Jn 4:8).

    There is no basis therefore, either in theory or in practice for any discrimination between individual and individual, or between people and people arising either from human dignity or from the rights which flow from it.

    Therefore, the church reproves, as foreign to the mind of Christ, any discrimination against people or any h arassment of them on the basis of their race, color, condition in life or religion. Accordingly, following the footsteps of the holy apostles Peter and Paul, the sacred council e arnestly begs the Christian faithful to "conduct themselves well among the Gentiles" (1 Pet 2:12} and if possible, as f ar as depends on them, to be at peace with all people (see Rom 12:18) and in that way to be true daughters and sons of the Father who is in heaven (see Mt 5:45).


    1. See St Gregory VII, Letter 21 to Anzir (Nacir), King of a. Mauretania: PL 148, col. 450 ff.

    2. See Rom 11:28-29;  See Vatican Council II,  Dogmatic Constitution on the Church, Lumen Gentium.
  • 1965-11-18 Orędzie biskupów polskich do niemieckich


    Przewielebni Bracia Soborowi!

    Niech nam wolno będzie,czcigodni Bracia, zanim jeszcze Sobór zostanie zamknięty, ogłosić Wam, naszym najbliższym zachodnim sąsiadom, radosną wieść, iż w przyszłym roku - w roku Pańskim 1966 - Kościół Chrystusowy w Polsce, a wraz z nim cały Naród polski, obchodzić będzie Millenium swego chrztu, a jednocześnie Tysiąclecie swego narodowego i państwowego istnienia.

    Niniejszym zapraszamy Was w sposób braterski, a zarazem najbardziej uroczysty, do udziału w uroczystościach kościelnych polskiego Millenium. Punkt kulminacyjny polskiego Te Deum laudamus przypadnie na początek maja 1966 r. na Jasnej Górze, u Matki Bożej, Królowej Polski.

    Następujące wywody niechaj posłużą jako historyczny i równocześnie bardzo aktualny komentarz do naszego Millenium, a może nawet przy pomocy Bożej jeszcze bardziej zbliżą, one oba nasze Narody do siebie w drodze wzajemnego dialogu.

    Jest faktem historycznym, że w roku 966 książę polski Mieszko I pod wpływem swej małżonki, czeskiej królewny Dąbrówki, przyjął jako pierwszy książę polski wraz ze swoim dworem święty sakrament chrztu. Od tej chwili szerzyło się chrześcijańskie dzieło misyjne -już od pokoleń w naszym kraju prowadzone przez chrześcijańskich apostołów na całym obszarze Polski. Syn i następca Mieszka, Bolesław Chrobry, prowadził dalej dzieło chrystianizacji rozpoczęte przez jego ojca i uzyskał od ówczesnego Papieża Sylwestra II zgodę na utworzenie własnej, polskiej hierarchii z pierwszą metropolią w Gnieźnie i trzema jej sufraganiami: w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu. Aż do 1821 r. Gnieznu jako metropolii bez przerwy podlegało biskupstwo wrocławskie.

    W roku 1000 ówczesny władca Rzymskiego Imperium, cesarz Otton III, udał się wraz z Bolesławem Chrobrym jako pielgrzym do grobu męczennika św. Wojciecha, który kilka lat przedtem poniósł śmierć męczeńską wśród bałtyckich Prusów. Obaj władcy, rzymski i przyszły polski król (był on na krótko przed swoją śmiercią koronowany na króla), odbyli długi odcinek drogi boso do świętych relikwii w Gnieźnie, które uczcili z wielką pobożnością i wewnętrznym wzruszeniem.

    Takie są dziejowe początki Polski chrześcijańskiej i zarazem początki narodowej i państwowej jedności. Na tych podstawach ową jedność w sensie chrześcijańskim, kościelnym, narodowym i zarazem państwowym, poprzez wszystkie pokolenia rozbudowywali dalej władcy, królowie, biskupi i kapłani przez 1000 lat. Symbioza chrześcijańska Kościoła i państwa istniała w Polsce od początku i nigdy właściwie nie uległa zerwaniu. Doprowadziło to z czasem do powszechnego niemal wśród Polaków sposobu myślenia: co „polskie”, to i „katolickie”. Z niego to zrodził się także polski styl religijny, w którym od początku czynnik religijny jest ściśle spleciony i zrośnięty z czynnikiem narodowym, z wszystkimi pozytywnymi, ale również i negatywnymi stronami tego problemu.

    Do tego religijnego stylu życia należy również od dawien dawna -jako główny jego wyraz - polski kult maryjny. Najstarsze polskie kościoły poświęcone są Matce Boskiej (między innymi również gnieźnieńska katedra metropolitalna); najstarszą polską pieśnią, można powiedzieć „kołysanką Narodu polskiego”, jest do dziś śpiewana pieśń maryjna „Bogurodzica Dziewica, Bogiem sławiona Maryja”. Tradycja wiąże jej powstanie ze św. Wojciechem, podobnie jak legenda łączy polskie białe orły z gnieźnieńskim gniazdem. Takie i tym podobne tradycje i legendy ludowe, które oplatają jak powój wydarzenia dziejowe, splotły tak ściśle ze sobą czynnik narodowy i chrześcijański, że nie da się ich po prostu bez szkody od siebie oddzielić. One to właśnie naświetlają, a nawet w dużej mierze nadają swe piętno całym późniejszym dziejom polskiej kultury, całemu rozwojowi narodowemu i kulturalnemu.

    Najnowsza historiografia niemiecka nadaje naszym początkom następujące polityczne i kulturalne znaczenie: „Przez zetknięcie się z imperium Ottona Wielkiego przed tysiącem lat Polska weszła do łacińskiej społeczności chrześcijańskiej, a dzięki podziwu godnej zręczności politycznej Mieszka I, a następnie Bolesława Chrobrego, Polska stała się równouprawnionym członkiem imperium Ottona III, imperium opartego na uniwersalnej koncepcji - objęcia całego niebizantyjskiego świata, przez co wniosła decydujący wkład do ukształtowania się Europy wschodniej". Tym samym dano podstawę i stworzono warunki do przyszłych owocnych stosunków niemiecko-polskich oraz do szerzenia kultury zachodniej.

    Niestety, w późniejszym toku dziejów stosunki niemiecko-polskie nie zawsze pozostały owocne, a w ostatnich stuleciach przekształciły się w swego rodzaju dziedziczną wrogość sąsiedzką, o czym będzie mowa później.

    Związanie nowego polskiego królestwa z Zachodem, i to w oparciu o papiestwo, któremu królowie polscy stale oddawali się do dyspozycji, spowodowało w średniowieczu żywą pod każdym względem i nad wyraz bogatą wymianę między Polską i narodami zachodnimi, szczególnie z krajami południowo-niemieckimi, ale również i z Burgundią, Flandrią, Włochami, a później z Austrią, Francją oraz morskimi państwami okresu Odrodzenia. Przy czym, naturalnie, Polska, jako młodszy twór państwowy - najmłodszy wśród starszych braci chrześcijańskiej Europy - początkowo była stroną bardziej biorącą niż dającą. Pomiędzy Kaliszem i Krakowem, królewską stolicą w średniowieczu, a Bambergią, Spirą, Moguncją, Pragą, Paryżem, Kolonią, Lyonem, Clairvaux i Gandawą dokonywała się nie tylko wymiana towarów. Z Zachodu przybywali benedyktyni, cystersi, a później zakony żebracze, i natychmiast osiągali w Polsce, kraju dopiero co zdobytym dla chrześcijaństwa, wspaniały rozrost.

    W średniowieczu doszło do tego niemieckie prawo magdeburskie, które oddało wielkie usługi przy zakładaniu polskich miast. Przybywali też do Polski niemieccy kupcy, architekci, artyści, osadnicy, z których bardzo wielu spolonizowało się; pozostawiono im ich niemieckie nazwiska rodzinne. Przy wielkim krakowskim kościele mieszczan pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny znajdujemy i dziś jeszcze napisy nagrobne licznych rodzin niemieckich z okresu średniowiecza, które z czasem wszystkie spolszczyły się, z czego Hitler i inni ludzie niesławnej pamięci wysunęli po prostu wniosek, że Kraków i cała Polska były jakby jedynie niemieckim terenem osadniczym, wobec czego muszą być odpowiednio do tego traktowane. Klasycznym przykładem niemiecko-polskiej współpracy w dziedzinie kultury i sztuki w późnym średniowieczu jest światowej sławy rzeźbiarz Wit Stwosz z Norymbergi, który przez całe niemal swe życie działał w Krakowie; wszystkie znajdujące się tam jego dzieła inspirował genius loci polskiego otoczenia. Stworzył on w Krakowie własną szkołę artystyczna, która przez całe pokolenia wywierała swój wpływ i wzbogacała polską ziemię.

    Polacy głęboko szanowali swych braci z chrześcijańskiego Zachodu, którzy przybywali do nich jako posłowie prawdziwej kultury. Polacy nie pomijali milczeniem ich niepolskiego pochodzenia. Mamy zaiste wiele do zawdzięczenia kulturze zachodniej, a w tym i niemieckiej.

    Z Zachodu też przybyli do nas apostołowie i święci. Oni to należą do wartości najcenniejszych, którymi obdarzył nas Zachód. Błogosławioną działalność społeczną odczuwamy na wielu miejscach dziś jeszcze. Do najbardziej znanych zaliczamy św. Brunona z Kwerfurtu, zwanego biskupem pogan, który w porozumieniu z Bolesławem Chrobrym dokonał dzieła ewangelizacji słowiańskiego i litewskiego północnego wschodu. Szczególnie znana jest św. Jadwiga, księżniczka śląska, urodzona w Andechs, małżonka polskiego, piastowskiego władcy Śląska, Henryka Brodatego, założycielka klasztoru żeńskiego zakonu cysterskiego w Trzebnicy, gdzie znajduje się jej grób. Stała się ona największą dobrodziejką ludu polskiego w XII w. na terenie ziem zachodnich, należących wówczas do Polski piastowskiej na Śląsku. Jest rzeczą niemal historycznie stwierdzoną, że nauczyła się ona mowy polskiej, by móc służyć prostemu ludowi polskiemu. Po jej śmierci i jej szybkiej kanonizacji, do miejsca jej wiecznego spoczynku w Trzebnicy, której nadano później nazwę Trebnitz, płynęły tłumy polskiego i niemieckiego ludu. Dziś jeszcze robią to całe tysiące i nikt nie zarzuca naszej wielkiej świętej, że była pochodzenia niemieckiego. Przeciwnie, uważa się ją na ogół, pomijając nacjonalistycznych fanatyków, za najlepszy wyraz budowania chrześcijańskiego pomostu między Polską i Niemcami. Cieszymy się, że i po niemieckiej stronie słyszy się często ten sam pogląd. Pomosty między narodami budują najlepiej właśnie ludzie święci, tylko tacy, którzy mają szczere intencje i czyste ręce. Nie dążą oni do zabrania czegokolwiek bratniemu narodowi: ani języka, ani obyczajów, ani ziemi, ani dóbr materialnych. Przeciwnie, przynoszą mu najbardziej wartościowe dobra kulturalne i oddają zazwyczaj to, co jest najcenniejsze i co sami posiadają: siebie samych, i w ten sposób rzucają nasienie swej własnej osobowości na żyzny grunt nowej ziemi sąsiedniego, misyjnego kraju; nasienie to przynosi, zgodnie ze słowami Zbawiciela, stokrotne owoce, i to na całe pokolenia. Tak właśnie patrzymy w Polsce na św. Jadwigę Śląską, patrzymy na wszystkich innych misjonarzy męczenników, którzy przybywszy z krajów położonych na Zachodzie, działali w Polsce, jak to było z apostołem męczennikiem Adalbertem-Wojciechem z Pragi na czele. Na tym właśnie polega również najgłębsza różnica między prawdziwie chrześcijańską misją niesienia kultury a tak zwanym kolonializmem, dziś słusznie potępianym.

    Po roku 1200, gdy polska ziemia stawała się w swych ludziach i instytucjach coraz bardziej chrześcijańska, ziemia ta wydała własnych świętych polskich. Już w XII w. biskup krakowski, Stanisław Szczepanowski, wyznawca i męczennik, został zamordowany przy ołtarzu przez króla Bolesława Śmiałego (król ten zmarł następnie na wygnaniu jako świątobliwy pokutnik w pewnym klasztorze Górnej Austrii). Przy grobie św. Stanisława w królewskiej katedrze w Krakowie powstała majestatyczna pieśń ku jego czci, śpiewana dziś wszędzie w Polsce po łacinie: Gaude Mater Polonia, prole faecunda nabili.

    Następnie ukazała się na firmamencie potrójna gwiazda polskich świętych z rodziny Odrowążów (stary ród, który przez wieki miał swą siedzibę nad Odrą, na Górnym Śląsku). Największy spośród nich to św. Hiacynt - po polsku Jacek - apostoł dominikański, który krokami olbrzyma przemierzył całą wschodnią Europę od Moraw do Bałtyku i od Litwy po Kijów. Krewny jego, bł. Czesław, również dominikanin, który bronił ówczesnego Wrocławia przed Mongołami, a w dzisiejszym Wrocławiu spoczywa w grobowcu w nowo wybudowanym kościele św. Wojciecha, jest czczony przez pobożną ludność jako patron miasta odbudowującego się z gruzów od 1945 r.

    W Krakowie spoczywa wreszcie bł. Bronisława, według tradycji siostra bł. Czesława, norbertanka ze Śląska.

    Coraz więcej gwiazd ukazuje się na firmamencie świętych. W Sączu bł. Kunegunda, w Gnieźnie bł. Bogumił i bł. Jolanta, na Mazowszu Ładysław, a na zamku królewskim w Krakowie świątobliwa Jadwiga, nowa polska Jadwiga, która czeka na kanonizację. Później doszli nowi święci i męczennicy - św. Stanisław Kostka, nowicjusz jezuitów w Rzymie, św. Jan Kanty, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, św. Andrzej Bobola, męczennik we wschodniej Polsce, kanonizowany w roku 1938, oraz inni święci, aż do franciszkanina o. Maksymiliana Kolbe, męczennika obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, który dobrowolnie oddał życie za swego brata. Obecnie czeka w Rzymie na kanonizację, względnie beatyfikację, około 30 polskich kandydatów. Naród nasz otacza czcią swoich świętych, uważa ich za najbardziej szlachetny owoc, jaki wydać może kraj chrześcijański.

    Wspomniany wyżej polski uniwersytet krakowski był obok Pragi pierwszą tego rodzaju uczelnią na całym obszarze wschodnioeuropejskim. Założony w roku 1363 przez Króla Kazimierza Wielkiego był przez wieki środkiem promieniowania nie tylko polskiej, ale również ogólnoeuropejskiej kultury w najlepszym tego słowa znaczeniu. W XV i XVI wieku, kiedy śląskie ziemie piastowskie przestały należeć do Królestwa Polskiego, studiowały i nauczały w Krakowie tysiące studentów i profesorów z Wrocławia, Raciborza, Gliwic, Głogowa, Nysy, Opola i z wielu innych miast Śląska. Nazwiska ich i nazwy ich miejsc urodzenia figurują w polsko-łacińskim narzeczu w starych rejestrach uniwersytetu. Także Mikołaj Kopernik (Copernicus) jest tam wymieniony po nazwisku. Studiował on astronomię w Krakowie u profesora Bylicy. Uniwersytet ten wydał kulturze europejskiej setki uczonych najwyższej klasy naukowej: matematyków, fizyków, lekarzy, prawników, astronomów, historyków i filozofów kultury. Znajduje się między nimi również słynny Paweł Włodkowic, rektor uniwersytetu krakowskiego, który podczas obrad Soboru w Konstancji z całą otwartością i najwyższym autorytetem uczonego głosił niesłychaną na owe czasy religijną i ludzką tolerancję i z wielką odwagą osobistą reprezentował pogląd, że pogańskie ludy wschodnioeuropejskie nie są dziką zwierzyną, którą należy i wolno nawracać ogniem i mieczem. Mają one bowiem naturalne prawa ludzkie tak samo jak chrześcijanie.

    Włodkowic był niejako klasycznym wyrazem tolerancyjnej i wolnościowej myśli polskiej. Jego tezy kierowały się przeciwko niemieckim rycerzom zakonnym, tak zwanym Krzyżakom, którzy wówczas na słowiańskiej północy oraz w krajach pruskich i bałtyckich właśnie ogniem i mieczem nawracali tubylców. Stali się oni w ciągu wieków straszliwym i w najwyższym stopniu kompromitującym ciężarem dla europejskiego chrześcijaństwa, dla jego symbolu - krzyża, a także i dla Kościoła, w imieniu którego występowali. I dziś jeszcze, po wielu pokoleniach i wiekach, określenie „krzyżak” jest dla każdego Polaka budzącym przestrach wyzwiskiem i, niestety, od dawna aż nazbyt często identyfikowanym z tym, co niemieckie.

    Z terenów, na których osiedlili się Krzyżacy, zrodzili się następnie ci Prusacy, którzy doprowadzili do powszechnego skompromitowania na ziemiach polskich wszystkiego, co niemieckie. W dziejowym rozwoju reprezentują ich następujące nazwiska: Albert Pruski, Fryderyk zwany Wielkim, Bismarck i wreszcie Hitler jako punkt szczytowy. Fryderyk II uchodzi w oczach całego Narodu polskiego za głównego inicjatora rozbiorów Polski, i to bez wątpienia nie bez racji. Przez 150 lat wielomilionowy Naród polski żył pod zaborem dokonanym przez trzy ówczesne mocarstwa: Prusy, Rosję i Austrię, aż mógł wreszcie w 1918 r., w chwili zakończenia pierwszej wojny światowej, znowu powoli powstać z grobu; do ostatecznych granic osłabiony, rozpoczął na nowo wśród największych trudności swą egzystencję państwową.

    Po krótkiej, bo około 20 lat trwającej niepodległości (1918-1939 r.), rozpętało się bez jego winy nad Narodem polskim coś, co eufemistycznie nazywa się drugą wojną światową, co jednak było dla nas, Polaków, pomyślane jako akt totalnego zniszczenia i wytępienia. Nad naszą biedną Ojczyzną zapadła strasznie ciemna noc, jakiej nie doznaliśmy od pokoleń. Powszechnie nazywa się ona u nas okresem „niemieckiej okupacji” i pod tą nazwą weszła do polskiej historii. Wszyscy byliśmy bezsilni i bezbronni. Kraj pokryty był obozami koncentracyjnymi, z których dniem i nocą dymiły kominy krematoriów. Ponad 6 milionów obywateli polskich, w większości pochodzenia żydowskiego, musiało zapłacić życiem za ten okres okupacji. Kierownicza warstwa inteligencji została po prostu zniszczona; 2 tysiące kapłanów i 5 biskupów (jedna czwarta ówczesnego Episkopatu) zostało mordowanych w obozach. Setki kapłanów i dziesiątki tysięcy osób cywilnych zostały rozstrzelane na miejscu w chwili rozpoczęcia wojny (tylko w diecezji chełmińskiej 278 kapłanów). Diecezja włocławska straciła w czasie wojny 48% swych księży, diecezja chełmińska - 47%. Wielu innych wysiedlono. Zamknięto wszystkie szkoły średnie i wyższe, zlikwidowano seminaria duchowne. Każdy niemiecki mundur SS nie tylko napawał Polaków upiornym strachem, ale stał się przedmiotem nienawiści do Niemców. Wszystkie rodziny polskie musiały opłakiwać tych, którzy padli ich ofiarą. Nie chcemy wyliczać wszystkiego, aby na nowo nie rozrywać nie zabliźnionych jeszcze ran. Jeśli przypominamy tę straszliwą polską noc, to jedynie po to, aby nas dziś łatwiej było zrozumieć, nas samych i nasz sposób dzisiejszego myślenia... Staramy się zapomnieć. Mamy nadzieję, że czas - ten wielki boski kairos - pozwoli zagoić duchowe rany.

    Po wszystkim, co stało się w przeszłości, niestety, tak świeżej przeszłości - trudno się dziwić, że cały Naród polski odczuwa wagę elementarnej potrzeby bezpieczeństwa i że wciąż jeszcze z nieufnością odnosi się do swych najbliższych sąsiadów na zachodzie. Ta duchowa postawa jest - można powiedzieć - problemem naszych pokoleń, który, co daj Boże, przy dobrej woli zniknie i zniknąć musi. W najcięższych chwilach politycznych i duchowych udręk Narodu, w jego wielowiekowym rozdarciu Kościół katolicki i Święta Dziewica były zawsze dla niego kotwicą ratunku i symbolem narodowej jedności, podobnie jak była nim polska rodzina. We wszystkich walkach wolnościowych w czasach uciemiężenia szli Polacy ze swymi symbolami na barykady: białe orły po jednej stronie, obraz Matki Bożej po drugiej na sztandarach wolności. Dewizą ich było zawsze: „Za naszą i waszą wolność”.

    Oto w ogólnym zarysie obraz tysiącletniego rozwoju polskiej kultury, ze szczególnym uwzględnieniem sąsiedztwa polsko-niemieckiego. Obciążenie obustronnych stosunków ciągle jeszcze jest wielkie, a potęguje je tak zwane „gorące żelazo” tego sąsiedztwa. Polska granica na Odrze i Nysie jest, jak to dobrze rozumiemy, dla Niemców nad wyraz gorzkim owocem ostatniej wojny, masowego zniszczenia, podobnie jak jest nim cierpienie milionów uchodźców i przesiedleńców niemieckich. (Stało się to na międzyaliancki rozkaz zwycięskich mocarstw, wydany w Poczdamie 1945 r.). Większa część ludności opuściła te tereny ze strachu przed rosyjskim frontem i uciekła na Zachód. Dla naszej Ojczyzny, która wyszła z tego masowego mordowania nie jako zwycięskie, lecz krańcowo wyczerpane państwo, jest to sprawa egzystencji (nie zaś kwestia większego „obszaru życiowego"). Gorzej - chciano by 30-milionowy naród wcisnąć do korytarza jakiegoś „Generalnego Gubernatorstwa” z lat 1939 - 1945, bez terenów zachodnich, ale i bez terenów wschodnich, z których od roku 1945 miliony polskich ludzi musiały odpłynąć na „poczdamskie tereny zachodnie”. Dokąd zresztą mieli wtedy pójść, skoro tak zwane Generalne Gubernatorstwo razem ze stolicą Warszawą leżało w gruzach, w ruinach. Fale zniszczenia ostatniej wojny przeszły przez kraj nie tylko jeden raz, jak w Niemczech, lecz od 1914 r. wiele razy, to w jedną, to w drugą stronę, jak apokaliptyczni rycerze, pozostawiając za każdym razem ruiny, gruzy, nędzę, choroby, zarazy, łzy, śmierć oraz rosnące kompleksy odwetu i nienawiści.

    Drodzy Bracia niemieccy, nie bierzcie nam za złe wyliczanie tego, co wydarzyło się w ostatnim odcinku czasu naszego tysiąclecia. Ma to być nie tyle oskarżenie, co raczej własne usprawiedliwienie. Wiemy doskonale, jak wielka część ludności niemieckiej znajdowała się pod nieludzką, narodowosocjalistyczną presją. Znane nam są okropne udręki wewnętrzne, na jakie swego czasu byli wystawieni prawi i pełni odpowiedzialności niemieccy biskupi, wystarczy bowiem wspomnieć kardynała Faulhabera, von Galena i Preysinga. Wiemy o męczennikach „Białej Róży”, o bojownikach ruchu oporu z 20 lipca, wiemy, że wielu świeckich i kapłanów złożyło swoje życie w ofierze (Lichtenberg, Metzger, Klausener i wielu innych). Tysiące Niemców zarówno chrześcijan, jak i komunistów, dzieliło w obozach koncentracyjnych los naszych polskich braci...

    I mimo tego wszystkiego, mimo sytuacji obciążonej niemal beznadziejnie przeszłością, właśnie w tej sytuacji, czcigodni Bracia, wołamy do Was: próbujmy zapomnieć. Żadnej polemiki, żadnej dalszej zimnej wojny, ale początek dialogu, do jakiego dziś dąży wszędzie Sobór i Papież Paweł VI. Jeśli po obu stronach znajdzie się dobra wola - a w to nie trzeba chyba wątpić - to poważny dialog musi się udać i z czasem wydać dobre owoce, mimo wszystko, mimo „gorącego żelaza”.

    Właśnie w czasie Soboru wydaje nam się nakazem chwili, abyśmy zaczęli dialog na pasterskiej platformie biskupiej, i to bez ociągania się, byśmy się nawzajem lepiej poznali - nasze wzajemne obyczaje ludowe, kult religijny i styl życia, tkwiące korzeniami w przeszłości i tą przeszłością kulturalną uwarunkowane.

    Staraliśmy się przygotować wraz z całym polskim Ludem Bożym na uroczystości Tysiąclecia przez tak zwaną Wielką Nowennę, pod wysokim patronatem Najświętszej Maryi Panny. Przez dziewięć lat (1957-1965) używaliśmy - w myśl słów per Mariam ad Jesum - kazalnic w całej Polsce, a także całego duszpasterstwa, dla zajmowania się ważnymi, współczesnymi problemami duszpasterskimi i zadaniami społecznymi, jak na przykład społeczne niebezpieczeństwa, odbudowa sumienia narodowego, małżeństwo i życie rodzinne, katechizacja itp.

    Cały wierzący Naród brał też duchowy i bardzo żywy udział w Soborze przez modlitwy, ofiary i dzieła pokutne. W czasie obrad soborowych odprawiano we wszystkich parafiach błagalne nabożeństwa. Święty obraz Matki Boskiej, jak i konfesjonały i stoły, przy których komunikowano w Częstochowie, były przez całe tygodnie oblężone przez delegacje parafialne z całej Polski, które przez osobistą ofiarę i modlitwę chciały pomóc Soborowi.

    Wreszcie w tym roku, ostatnim Wielkiej Nowenny, oddaliśmy się wszyscy pod opiekę Matki Bożej: biskupi, kapłani, osoby zakonne, jak i wszystkie stany naszego wierzącego Narodu. Przed ogromnymi niebezpieczeństwami tak moralnej, jak też i socjalnej natury, które zagrażają duszy naszego Narodu oraz jego biologicznej egzystencji, może nas uratować tylko pomoc i łaska naszego Zbawiciela, którą chcemy uprosić za pośrednictwem Jego Matki, Najświętszej Maryi Panny. Pełni dziecięcej ufności rzucamy się w Jej ramiona. Tylko tak możemy być wewnętrznie wolni, jako oddani na służbę, a jednocześnie jako wolne dzieci - a nawet jako „niewolnicy Boga” -jak to nazywa św. Paweł.

    Prosimy Was, katoliccy Pasterze Narodu niemieckiego, abyście na własny sposób obchodzili z nami nasze chrześcijańskie Millenium: czy to przez modlitwy, czy przez ustanowienie w tym celu odpowiedniego dnia. Za każdy taki gest będziemy Wam wdzięczni. I prosimy Was też, abyście przekazali nasze pozdrowienia i wyrazy wdzięczności niemieckim Braciom Ewangelikom, którzy wraz z Wami i z nami trudzą się nad znalezieniem rozwiązania naszych trudności.

    W tym jak najbardziej chrześcijańskim, ale i bardzo ludzkim duchu, wyciągamy do Was, siedzących tu, na ławach kończącego się Soboru, nasze ręce oraz udzielamy wybaczenia i prosimy o nie. A jeśli Wy, niemieccy biskupi i Ojcowie Soboru, po bratersku wyciągnięte ręce ujmiecie, to wtedy dopiero będziemy mogli ze spokojnym sumieniem obchodzić nasze Millenium w sposób jak najbardziej chrześcijański.

    Zapraszamy Was na te uroczystości jak najserdeczniej do Polski. Niech tym kieruje miłosierny Zbawiciel i Maryja Panna, Królowa Polski, Regina Mundi i Mater Ecclesiae.

    Rzym, dnia 18 listopada 1965 r.


    Stefan Cardinalis Wyszyliski, Primas Poloniae Antonius Baraniak, Archiepiscopus Posnaniensis Bolesiaw Kominek, Archiepp. Tit. in Wrociaw Carolus Wojtyla, Archiepiscopus Metropolita Cracoviensis Antono Pawlowski, Episcopus Vladislaviensis Casimirus Joseph Kowalski, Episcopus Culmensis Michael Klepacz, Episcopus Lodzensis, Ord. Czestaw Falkowski, Episcopus Lomzensis Petrus Kalwa, Episcopus Lublinensis Franciscus Jop, Episcopus in Opole Herbertus Bednorz, Episcopus Coadiutor Katovicensis Stefan Barela, Episcopus Czestochoviensis Bogdan Sikorski, Episcopus Plocensis Edmund Nowicki, Episcopus Gedanensis Joannes Jaroszewicz, Admin. Apost. Kielcensis Jerzy Ablewicz, Episcopus Tarnovlensis Joseph Drzazga, Episcopus Vic. co. p. Olsztyn Stanistaw Jakiel, Vic. Cap. Przemygl Andrzej Wronka, Episcopus Auxil. in Wroclaw Venceslaus Majewski, Episcopus Auxil. Varsaviensis Georgius Stroba, Episcopus Auxil. in Gorzöw Franciscus Jedwabski, Episcopus Auxil. in Pozriafi Julianus Groblicki, Episcopus Auxil. Cracoviensis Carolus Pgkala, Episcopus Auxil. in Tarnöw Zygfryd Kowalski, Episcopus Auxil. Culmensis Georgius Modzelewski, Episcopus Auxil. Varsaviensis Jan Wosifiski, Episcopus Auxil. Plocensis Bogdan Bejze, Episcopus Auxil. Lodzensis Thaddaeus Szyagrzyk, Episcopus Auxil. Czestochoviensis Venceslaus Skomorucha, Episcopus Auxil. in Siedlce Jan Zargba, Episcopus Auxil. Vladislaviensis Henricus Grzondziel, Episcopus Auxil. in Opole Joseph Kurpas, Episcopus Auxil. Katovicensis Ladislaus Rubin, Episcopus Auxil. Gnesnensis Paulus Latusek, Episcopus Auxil. in Wroclaw Joannes Czerniak, Episcopus Auxil. in Gnienzno

    Tekst za: Listy Pasterskie Episkopatu Polski (1945-2000), Michalineum, Marki 2003.
    KAI (//mr) 
    © Katolicka Agencja Informacyjna 2005

  • 1970-06-02 Kardynał Wojtyła - Pielgrzymka polskich księży byłych więźniów obozów koncentracyjnych do Rzymu

    Przemówienie Ks. Kardynała Karola Wojtyły w dn. 2 czerwca 1970 r.

    1. Znaczenie pielgrzymki

    Chcę mówić o znaczeniu pielgrzymki polskich księży, byłych więźniów obozów koncentracyjnych, zwłaszcza obozu w Dachau, która w ciągu ostatniego tygodnia przebywała w Rzymie, biorąc udział w 50-leciu kapłaństwa Ojca Świętego Pawła VI.

    Pielgrzymka, jak wiadomo, wiąże się z 25 rocznica wyzwolenia obozu w Dachau, co miało miejsce w dniu 29 kwietnia 1945 r. W tym samym dniu – po 25 latach – Księża więźniowie, którzy przeżyli obóz ( a takich jest mniejszość, gdyż większość znalazła tam śmierć w latach straszliwej kaźni), przybyli do Kalisza, aby za swe wyzwolenie raz jeszcze podziękować św. Józefowi. Dziękczynienie było wyrazem głębokiej wiary w Opatrzność Bożą, która w przedziwny sposób kieruje ludzkimi losami. Tak przedziwne było właśnie owo wyzwolenie: prawie, że w przeddzień przewidywanej, bo przygotowywanej zagłady.

    Ocaleni kapłani, gromadząc się w Kaliszu – a z kolei w dniu 3 maja na Jasnej Górze, wyruszając następnie w pielgrzymkę do Rzymu poprzez Mauthausen, Gusen i Dachau – chcieli nie tylko spłacić dług wdzięczności osobistej i wspólnej zarazem. Bardziej jeszcze chcieli być świadkami tych wszystkich swoich braci, nie tylko kapłanów, ale także świeckich, którym nie było dane dożyć dnia wyzwolenia, albo nawet po wyzwoleniu – dożyć tego 25-lecia. Przy różnych okazjach, nasi pielgrzymi podkreślali, że jako żyjący, pragną świadczyć o wszystkich tych, którzy zginęli. W szczególny sposób pragną świadczyć o swoich braciach w kapłaństwie, którzy swe powołanie spełnili w obozie kaźni i zagłady, aż po ofiarę życia. Takie świadectwo złożyć chcieli samemu Ojcu Świętemu na dzień złotego jubileusze jego kapłaństwa, który przypadł na dzień 29 maja tego roku. Uważali oni, że jest ich obowiązkiem złożyć takie świadectwo: żywi bowiem mają świadczyć o zmarłych, i nadawać życie tej prawdzie i tym wartościom, które zawarły się w śmierci tamtych. Jest to w chrześcijaństwie postawa i tradycja, która sięga pierwszych wieków Kościoła, a początek swój i ostateczne pokrycie znajduje w Zmartwychwstaniu Chrystusa. Świadectwo polskich kapłanów, pielgrzymujących przez Dachau do Rzymu, jest dalszym ciągiem tego  chrześcijańskiego świadectwa, które – pod inną postacią – przedłużyło się w nasze czasy i pozostało udziałem naszego stulecia.

    2. Autorealizacja Kościoła posoborowego

    To zasadnicze znaczenie pielgrzymki trzeba jednak odczytać jeszcze bardziej szczegółowo, w kilku aspektach, które dość przejrzyście się ujawniły. Pielgrzymka Kapłanów, byłych więźniów, i to właśnie w związku z jubileuszem kapłaństwa Papieża, sięga w tę zasadnicza sprawę kościoła, jaka jest kapłaństwo: powołanie i życie kapłańskie. jest to jeden z zasadniczych czynników autorealizacji Kościoła. Wystarczy wspomnieć, że Sobór nadał tej sprawie zarówno określona postać doktrynalną, jak i kierunek pastoralny. Realizacja tej postaci i tego kierunku utożsamia się z realizacja Soboru. Jest więc sprawą wierności dla Ducha Świętego; On bowiem – zgodnie z przyrzeczeniem Chrystusa danym Apostołom – stale „przypomina” Kościołowi wszystko, co Chrystusa powiedział, utrzymując zasadniczą tożsamość Jego nauki, w zmieniających się warunkach i okolicznościach czasu. Nauka o kapłaństwie, o powołaniu, życiu i posłudze kapłanów, jest zarazem istotna częścią życia w Kościele. Co więcej: cała egzystencja chrześcijańska znajduje tutaj jakieś swoje uzasadnienie, potwierdzenie i oparcie.

    Kościół w Polsce uczestniczy w sobie właściwy sposób w powszechnych zadaniach odnowy soborowej. pielgrzymka polskich kapłanów, byłych więźniów, na jubileusz kapłaństwa Ojca Świętego jest wyrazem tego, że Kościół w Polsce – w oparciu o swoje szczególne doświadczenia – pragnie uczestniczyć w kształtowaniu świadomości kapłańskiej: nie tylko na własnym terenie, ale na „warsztacie pracy” Kościoła Powszechnego. Wiadomo bowiem – na podstawie wielu faktów, które znalazły oddźwięk również i w czasie ostatniego Synodu, że sprawa świadomości kapłańskiej, kierunek i sposób wejścia kapłana we współczesne człowieczeństwo, narasta na wielu terenach, jako problem współczesnego Kościoła.

    Kapłani obozowcy, którzy przybyli w pielgrzymce przez Dachau do Rzymu, świadczą o tym, że kapłaństwo jest taką rzeczywistością w człowieku wyświęconym, która pozwala się odnaleźć w warunkach gruntownie przeciwnych: w warunkach zewnętrznie wykluczających posłannictwo i posługę kapłanów. Ci ludzie, a także ich świeccy bracia-współwięźniowie doświadczyli tego, jak – w trudnych warunkach – ujawniała się istota samego kapłaństwa.

    3. Szczególna dokumentacja

    Pielgrzymi z Polski ofiarowali Pawłowi VI kielich, w którym w obozie sprawowali Najświętsza Ofiarę. Ofiarowali tez „Mszał oświęcimski”: strzęp papieru, na którym drobnym pismem przepisano tekst Mszy św. De Beata, aby mógł się nim posługiwać kapłan odprawiający ja w obozie; jakby we współczesnych katakumbach, gdzie za taki „zbrodniczy” czyn groziła najgorsza kara.

    Jest to również jakaś szczególna dokumentacja, której nie można pominąć we współczesnych rozważaniach na temat świadomości kapłana i jego miejsca w świecie. Dokumentacja ta mówi, że to miejsce znajdowali kapłanów w świecie najbardziej nieludzkim. Wspomnienie tego świata, jego groza, wciąż ciąży nad światem, który chce się stawać coraz bardziej ludzki. Czy tylko i wyłącznie „ludzki”?

    W czasie pobytu w Rzymie, pielgrzymka polskich księży-obozowców nie tylko została po ojcowsku przyjęta przez Pawła VI, ale także miała sposobność spotkać się z kard. Villot, sekretarzem stanu, oraz z kard. Dell’Acqua, wikariuszem Rzymu; następnego zaś dnia z kard. Seperem, prefektem Kongregacji dla Spraw Duchowieństwa. Wszyscy ci współpracownicy ojca Świętego zgodnie odczytywali znaczenie tego świadectwa, jakie pielgrzymka polskich księży-obozowców wnosi we współczesną, posoborową problematykę kapłana w kościele i świecie.

    Kościół w Polsce widzi w tym własny wkład w te trudna problematykę. I dlatego, pielgrzymce kapłanów-obozowców towarzyszą w roku bieżącym szczególne modlitwy na Jasnej Górze, a także we wszystkich kościołach i parafiach. Motywem tych modlitw jest jubileusz kapłaństwa Ojca Świętego; ich treścią: kapłaństwo i kapłani w całym Kościele.

    4. Modlitwa o pokój

    Ten aspekt historycznej pielgrzymki księży polskich przez Dachau do Rzymu, pozostaje jakby wewnątrz Kościoła, ad intra. Wypada jeszcze – pokrótce – uwydatnić aspekty, które wiążą się z misją Kościoła ad extra, wobec świata, wobec doczesności i historii. Nasi księża-obozowcy na wielu miejscach dawali wyraz temu, że ich pielgrzymka jest zarazem szczególną modlitwa o pokój. Sami przecież stali się ofiarami okrucieństw ostatniej wojny, europejskiej i światowej, a chcieli być świadkami tych milionów ofiar, które wojna ta pochłonęła choćby w samych obozach zagłady. Trzeba, aby to znaczenie pielgrzymki było również odczytane do końca. Znajdujemy się w sferze argumentów moralnych. Paweł VI przemawia wciąż do sumienia współczesnej ludzkości. Wymowa polskiej pielgrzymki jest taka sama.

    Równolegle z wołaniem o pokój, wymowa ta idzie w kierunku naszej ojczyzny. Księża-obozowcy są częścią, ale częścią integralną tych pokoleń Polaków, którzy nie po raz pierwszy – na przestrzeni dwóch ostatnich stuleci – musieli podjąć walkę o wolność, o prawo do istnienia własnej Ojczyzny na mapie Europy, w miejscu wyznaczonym przez Opatrzność i bieg historii. Ci, którzy cierpieli i zginęli w obozach, walczyli również dla tej sprawy. Prawo narodu do istnienia, do niepodległości, jest jednym ze współczynników obiektywnego porządku moralności. Kościół w Polsce, Jego kapłani w ostatnim okresie dziejów naszej Ojczyzny, wielokrotnie dowiedli, jak wielka jest cena tego prawa i porządku. A płacąc te cenę wraz z innymi, trafiali w sens swojego kapłaństwa: bo kapłan, zawsze i wszędzie „dla ludzi jest ustanowiony, we wszystkich sprawach, które prowadza do Boga” (Hbr 5,1).

    W niedziele 31 maja pielgrzymka polskich księży-obozowców ruszyła w drogę powrotną z Rzymu do Polski. Ojciec Święty w swoim przemówieniu życzył, aby pielgrzymka ta mogła stać się zaczątkiem następnych.

  • 1971-10-05 Kardynał Wojtyła - Przed beatyfikacją o. Maksymiliana Kolbego

    Przemówienie Ks. Kardynała Korola Wojtyły
    w dn. 5 października 1971 r.

    W niedzielę 17 października Kościół zaliczy w poczet błogosławionych Człowieka, którego życie i śmierć na sposób szczególny są związane z naszym stuleciem. Wystarczy sobie uświadomić, ze gdyby dotąd żył – o. Maksymilian Kolbe liczyłby siedemdziesiąt siedem lat. Kiedy umarł w bunkrze głodu w Oświęcimiu miał lat czterdzieści siedem, a w tej chwili zaledwie trzydzieści lat dzieli nas od jego śmierci. Doczekał się wyniesienia na ołtarze w stosunkowo bardzo krótkim czasie. Tak bardzo intensywnie narastała opinia świętości, jakby pokolenie, które przeżyło straszliwą druga wojnę światową i pamięta grozę obozów koncentracyjnych, chciało w uznaniu o. Maksymiliana za błogosławionego osiągnąć inne świadectwo o sobie i pozostawić je pokoleniom następnym. Jednakże nie same tylko pragnienia ludzkie kształtują drogę beatyfikacji. Kształtuje je sama Opatrzność Boża przez swoje znaki. Przyjmujemy więc z wdzięcznością fakt, że w tym rychłym wyniesieniu na ołtarze sługi Bożego potomni będą mogli odczytywać przez wieki takie właśnie heroiczne świadectwo, jakie w swoim pokoleniu pozostawił o. Maksymilian Maria Kolbe.

    Opinia świętości narastała wokół niego w ciągu całego życia, które było niezwykłe i nieprzeciętne. Jednakże ostatecznie i definitywnie opinia ta zaczęła rozchodzić się i promieniować z miejsca jego śmierci. Był zaś tym miejscem obóz koncentracyjny w Oświęcimiu, bunkier głodu, do którego o. Maksymilian został wtrącony na miejsce innego więźnia, Franciszka Gajowniczka. Sam prosił o to komendanta obozu wówczas, gdy ten wybrał Gajowniczka jako jednego z dziesięciu, którzy mieli iść na śmierć głodową w bunkrze. Śmierć głodowa dziesięciu więźniów miała być okupem wobec władz obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu za ucieczkę jednego. Był to akt terroru – jeden z wielu stosowanych w obozie, gdzie życie ludzkie stawało się nieludzkie. Nie tylko wyniszczająca siły fizyczne praca, ale stała atmosfera terroru i strachu, składała się na ów nieludzki system ludzkiej egzystencji. Poprzez obozy koncentracyjne lata pierwszej połowy naszego stulecia pozostawiły bolesne świadectwo pogardy i nienawiści człowieka.

    Czyn o. Maksymiliana jest na tym straszliwym tle czymś zaskakującym. Człowiek chce dać życie za człowieka. Więzień za więźnia, dlatego, że – jak uznał – tamtemu bardziej potrzebne jest życie: ma żonę i dzieci – niż jemu zakonnikowi, który od młodości poświęcił swoje życie wyłącznie Bogu. „Jak to się stało – mówi Gajowniczek („Kultura”, 15 sierpnia 1971) – że Fritsch (komendant obozu) usłuchał więźnia – nigdy tej zagadki się nie wyjaśni. Nie wierzyłem sobie, że znów będę żył”. Czy o. Maksymiliana był od razu w pełni czytelny, w oczach ludzi, którzy nań patrzyli miał od razu swe właściwe ewangeliczne znaczenie. Więźniowie świadczą, że tak o tym czynie o. Kolbego mówiono w obozie oświęcimskim, i że to wielu podnosiło go na duchu. Ofiara poniesiona za brata musiała  w sposób szczególny przypomnieć słowa Chrystusa: „nikt nie ma większej miłości nad tę, żeby duszę swa położyć za przyjaciół swoich” (J 15,13).

    Ofiary o. Maksymiliana, jego śmierci w bunkrze głodu, która nastąpiła w kilkanaście dni po wystąpieniu z szeregu, aby pójść na miejsce innego więźnia, nie można pojąć w oderwaniu od całości jego życia. Ewangeliczne znaczenie tej śmierci tłumaczy się całością życia Sługi Bożego, jak równocześnie można powiedzieć, że śmierć stanowi ostatnie słowo tego życia, że w niej spełnia się do końca jego najistotniejsza treść. O. Maksymilian Kolbe był synem duchowym św. Franciszka, był żarliwym apostołem swoich czasów w Polsce i na misjach w Japonii, był wreszcie kapłanem, który swoje kapłaństwo pojmował jako niepodzielne i całkowite oddanie Bogu na wzór Chrystusa.

    Istnieje szereg książek o o. Maksymilianie Kolbe, ostatnio został opublikowany w Warszawie tom pt.: Studia o o. Maksymilianie Kolbe, zawierający prace naukowe na jego temat. We wszystkich ujęciach uderza po pierwsze bezwzględne przystosowanie siebie do niezmiennych prawd Ewangelii, owa istotnie wysoka a równocześnie tak bardzo prosta droga życia franciszkańskiego. Po drugie – rys współczesności w dziedzinie apostolstwa: o. Maksymilian stał się pionierem środków społecznego przekazu (mass media) w apostolstwie, przede wszystkim prasy, i wszystkie swoje energie włożył w zorganizowanie nowoczesnego warsztatu pracy apostolskiej, na terenie polskiego i japońskiego Niepokalanowa. Wreszcie – i to jest jakaś najgłębsza tajemnica duszy o. Maksymiliana: jego zupełnie swoista i niepowtarzalna miłość do Maryi, do Niepokalanej. Jest w tej miłości i postawa dziecka pełna bezwzględnej, heroicznej ufności, i postawa rycerza, który pragnie cały świat podbić dla swego Ideału. Wystarczy sobie przypomnieć, że wydawany przez Kolbego miesięcznik nosił w Polsce i Japonii nazwę „Rycerz Niepokalanej”. Założone zaś przez niego – jeszcze w latach kleryckich – stowarzyszenie bardzo podobną nazwę Militia Immaculatae.

    I to wszystko razem wypełniło czterdzieści siedem lat życia sługi Bożego na ziemi. Czterdzieści siedem lat trudnych, pracowitych, żarliwych. Kresem tych lat jest więzienie, obóz koncentracyjny, zdeptanie ludzkiej godności, wreszcie śmierć głodowa. Milenijny Kościół w Polsce, młody Kościół w Japonii, wreszcie Kościół na całym świecie raduje się z o. Maksymiliana, raduje się z jego życia i śmierci, z jego ofiary i zwycięstwa, z uczestnictwa w Chrystusowym Krzyżu i Zmartwychwstaniu. „Udręczenie życia doczesnego nie są niczym wobec przyszłej chwały, która się w nas objawi” (Rdz 8,18) – te słowa św. Pawła ożywają w duszy całego Ludu Bożego, w którym Sobór Watykański II odnowił świadomość eschatologiczną, świadomość Bożych przeznaczeń. Równocześnie zaś ten że Lud Boży odczytuje w o. Maksymilianie historyczna ciągłość dzieła Odkupienia, które wchodzi w dzieje i zakorzenia się w węzłowych punktach ludzkiego dramatu na ziemi. Tak więc świadek wiecznej i niebiańskiej chwały: Sługa Boży o. Maksymilian Kolbe – od 17 października pośród Błogosławionych Kościoła – jest zarazem świadkiem naszego stulecia, świadkiem pokolenia, które nosi w sobie głębokie rany i potrzebuje łaski uzdrowieńczej jako owoców Chrystusowego Odkupienia.

    Ojciec Święty Paweł VI mocą swego najwyższego w Kościele urzędu apostolskiego zaliczy Sługę Bożego Maksymiliana Kolbego w poczet błogosławionych Kościoła podczas obrad Synodu Biskupów w Rzymie. Tematem Synodu jest kapłaństwo służebne (sacerdotium ministeriale) i sprawiedliwość w świecie współczesnym. Wśród wielu głosów, jakie odzywa  się w obu tych sprawach na Synodzie, trzeba ażeby był usłyszany również i ten głos jedyny, któremu na imię o. Maksymilian Maria Kolbe w pełnym wymiarze swego życia i śmierci, swego oddania i swej ofiary, swego ubóstwa, swej posługi i swego heroizmu, swojej ufności i swego zwycięstwa przez Krzyż.

    I trzeba, ażeby ten Głos był usłyszany.

  • 1971-10-17 Papież Paweł VI - Homilia Podczas Beatyfikacyji O. Maksymiliana Marii Kolbego

    Maksymilian Kolbe błogosławionym! Co znaczą te słowa? Znaczą one, że Kościół uznaje w nim kogoś zupełnie wyjątkowego, kogoś, w kim łaska Boża i natura ludzka splotły się tak przedziwnie, że powstało arcydzieło świętości. W życiu jego bowiem to co Boże i to co ludzkie, co przyrodzone i co nadprzyrodzone, łączą się nierozerwalnie i kształtują stopniowo szczególny wymiar wielkości moralnej i duchowej, nieodparty rozpęd ku szczytom absolutu, który nazywamy świętością. Błogosławiony jest godzien czci i kultu w danym kościele lokalnym, jako wspaniały odblask mocy Ducha Uświęciciela. Błogosławiony to znaczy zbawiony i uwielbiony, to znaczy obywatel nieba ze wszystkimi cechami obywatela tej ziemi; to nasz brat i przyjaciel, najbardziej nam bliski w tajemnicy świętych obcowania, czyli w Ciele Mistycznym Chrystusa, którym jest Kościół w czasie i w wieczności. Błogosławiony jest naszym orędownikiem i obrońcą w Królestwie miłości wspólnie z Chrystusem "zawsze gotowy wspomagać" (Hbr 7, 25;por. Rz 8, 34).

    Jednym słowem, jest on doskonałym wzorem człowieka, którego winniśmy naśladować, zgodnie ze słowami świętego Pawła: "Bądźcie naśladowcami moimi, tak jak ja jestem naśladowcą Chrystusa" (l Kor 4, 16).

    W ten sposób możemy od dziś myśleć o nowym Błogosławionym. Lecz kim jest Maksymilian Kolbe? Dobrze go znacie! Wszak jest tak bliski naszemu pokoleniu wspólnym doświadczeniem naszych czasów. Wiemy o nim wszystko. Rzadko kiedy proces beatyfikacyjny rozporządza takim bogactwem dokumentów. Tylko ze względu na ścisłość prawdy historycznej przypomnimy pokrótce główne fakty z życia ojca Maksymiliana Kolbe.

    Urodził się on w Zduńskiej Woli w pobliżu Łodzi 8 stycznia 1894. Wstąpił do Seminarium ojców Franciszkanów w 1907 roku. Następnie został wysłany do Rzymu, gdzie studiował na Gregorianum oraz w Seraficum. Będąc jeszcze studentem, założył Milicję Niepokalanej. Wyświęcony na kapłana 28 kwietnia 1918 roku, wrócił do Polski i rozpoczął swój apostolat Maryjny, zakładając miesięcznik "Rycerz Niepokalanej", który z czasem osiągnął milionowy nakład. W 1927 roku założył Niepokalanów, ośrodek życia religijnego i apostolstwa prasy. W 1930 roku udał się do Japonii, gdzie założył podobny ośrodek. Powróciwszy ostatecznie do Polski, oddał się działalności apostolskiej poprzez publikacje religijne. Druga wojna światowa zastała go na kierowniczym stanowisku jednego z największych zakładów wydawniczych w Polsce. Aresztowany 19 września przez Gestapo, został wywieziony najpierw do obozu w Lamsdorf w Niemczech, później do tymczasowego obozu koncentracyjnego w Amtitz. Uwolniony 8 grudnia 1939 roku, wrócił do Niepokalanowa, alby podjąć przerwaną działalność. Ponownie aresztowany w 1941 roku, został osadzony na Pawiaku w Warszawie, a następnie przewieziony do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Oddał życie za nieznanego człowieka, skazanego na śmierć w bunkrze głodowym w odwet za zbiegłego więźnia. Zaopatrzył on na śmierć skazanych i 14 sierpnia 1941 roku, w samą wigilię Wniebowzięcia Matki Bożej, został dobity zastrzykiem fenolu. Ciało jego zostało spalone w krematorium (o. Ernesto Piacentini OFM Conv.).

    Podczas takich uroczystości jak dzisiejsza, dane biograficzne toną niejako w olśniewającym blasku rdzennych cech, które tworzą duchową sylwetkę nowego Błogosławionego. Spróbujmy ująć je pokrótce, aby lepiej utrwaliły się w naszej pamięci.

    Maksymilian Kolbe był apostołem kultu Maryjnego. Czcił Matkę Bożą imieniem, które sama sobie nadała w Lourdes: "Jam jest Niepokalane Poczęcie". Niepodobna rozłączać działalności ojca Kolbe od imienia Niepokalanej. On to założył w Rzymie 17 października 1917 roku jeszcze przed otrzymaniem święceń kapłańskich Milicję Niepokalanej. A więc dzisiaj właśnie obchodzimy rocznicę. Wiadomo, z jaką niewiarygodną wprost śmiałością i nadzwyczajnym talentem organizacyjnym, ten pokorny i cichy franciszkanin rozwijał swoją działalność i szerzył nabożeństwo do Matki Chrystusa, "obleczonej w słoneczną szatę" (Obj 12, l). Nabożeństwo to było podstawą jego duchowości, jego apostolstwa i jego teologii.

    Spuścizna duchowa naszego Błogosławionego nie budzi w nas ani cienia wahania czy wątpliwości, aczkolwiek dziś właśnie pobożność Maryjna wznieca niekiedy pewną nieufność wobec dwu nurtów teologicznych: chrystologicznego i eklezjologicznego, które zdają się z nią współzawodniczyć. Wręcz przeciwnie, w mariologii ojca Kolbe Chrystus zajmuje pierwsze, konieczne i wystarczające dla ekonomii zbawienia miejsce. Ani w swych poglądach teologicznych, ani w swej działalności apostolskiej, ojciec Kolbe nigdy nie pomijał miłości do Kościoła i jego zbawczej misji. Wszak cała wielkość i wszystkie przywileje Matki Bożej wypływają z Jej dopełniającego, podporządkowanego zadania w stosunku do kosmologicznego, antropologicznego i zbawczego wymiaru działalności samego Chrystusa.

    Znamy te prawdy oczywiste. Zgodnie z całą doktryną teologiczną, z całą liturgią i teologią życia wewnętrznego, ojciec Kolbe widzi Maryję włączoną w Boże plany zbawienia jako "kres odwiecznego zamiaru", jako Pełnię Łaski, jako Stolicę Mądrości, jako przeznaczoną od wieków Matkę Słowa Wcielonego, jako Królowę Mesjańskiego Królestwa a jednocześnie jako Służebnicę Pańską, wybraną, aby ofiarować swój udział niezastąpiony w dziele zbawienia, jako Matkę Boga-Człowieka. "Maryja jest tą, za której pośrednictwem ludzie zbliżają się do Chrystusa i tą, za pośrednictwem której Jezus do ludzi się zbliża" (L. Bouyer, Le trone de la Sagesse, 69).

    Nie można więc wysuwać zastrzeżeń ani pod adresem Kościoła, ani pod adresem naszego Błogosławionego, z racji jego entuzjastycznego kultu Matki Bożej. Kult ten nigdy nie osiągnie tych wyżyn, na jakie zasługuje Maryja w tajemnicy jedności łączącej Ją z Chrystusem tak gruntownie uzasadnionej w Nowym Testamencie. Nie ma więc mowy o "mariolatrii", podobnie, jak nigdy światło księżyca nie przyćmi blasku słońca. Misja zbawcza, powierzona posłudze Kościoła, nie zostanie nigdy wypaczona, jeżeli będzie on czcić Maryję, swoją Córkę najznamienitszą i swoją duchową Matkę. Cechą charakterystyczną rzec można oryginalną mariologii ojca Kolbe, jest wyjątkowe znaczenie, jakie przypisuje Jej zadaniu wśród obecnych potrzeb Kościoła; jest jego wiara w spełnienie wizji proroczej Bożego triumfu w wiekuistej chwale i wywyższeniu maluczkich, a także wiara w Jej wstawiennictwo, w skuteczność Jej przykładu i w obecność Jej macierzyńskiej miłości. Sobór Watykański II utwierdził nas w tych prawdach oczywistych, a dziś z nieba ojciec Kolbe pomaga nam rozważać je i zgłębiać.

    Ten Maryjny rys nowego Błogosławionego włącza go do grona wielkich świętych, obdarzonych duchem proroczym, którzy pojęli, uczcili i wysławiali tajemnicę Maryi.

    Rozważmy z kolei przejmujący epilog apostolskiej "kariery" Maksymiliana Kolbe. W dniu dzisiejszym Kościół w szczególny sposób uwydatnia jego śmierć, wywyższając w chwale tego cichego, pokornego zakonnika, przykładnego ucznia świętego Franciszka i rycerza rozmiłowanego w Niepokalanej. Okoliczności jego zgonu są tak okropne i wstrząsające, że wolelibyśmy ich nie wspominać. Do jakiego dna zwyrodnienia stoczyć się może człowiek, pastwiąc się nad bezbronnymi, zdegradowanymi do rangi niewolników, skazanymi na unicestwienie po to tylko, aby po ich trupach mógł wspinać się ku władzy! Miliony padły ofiarą przemocy, pychy i kultu rasy. Mimo odrazy, musimy jednak uprzytomnić sobie te czasy okrutne, aby móc z nich wyłowić tu i ówdzie jakąś iskrę człowieczeństwa. Niestety, dzieje świata nie będą mogły wykreślić tych tragicznych kart! Ale zarazem nie ujdą nigdy naszej uwagi punkty świetliste, które właśnie teraz rozważamy, gdyż one to właśnie przezwyciężają ów niepojęty mrok. Jednym z tych punktów gorejących, może najświetlistszych jest cicha postać Maksymiliana Kolbe o niezłomnej, choć na pozór paradoksalnej ufności! Ten pokorny bohater pozostanie wśród największych jako znak widomy wartości i mocy moralnych, utajonych w umęczonych i sponiewieranych rzeszach. Na tym nieobeszłym przedsionku śmierci świta słowo życiodajne, słowo Jezusa, odsłaniającego tajemnicę niewinnego cierpienia: stać się okupem za braci, ofiarą całopalną, a ponad wszystko - miłością. "Nikt nie ma większej miłości niż ten, kto daje życie swoje za przyjaciół swoich" (J 15, l3). Chrystus mówił to o sobie przed wypełnieniem zbawczej ofiary za odkupienie świata. Wszyscy są Mu przyjaciółmi, gdy słuchają Jego słów. W straszliwym obozie oświecimskim ojciec Kolbe wypełnił ten nakaz miłości zbawczej w podwójnym sensie.

    Kto z nas nie pamięta niezrównanego faktu? "Jestem kapłanem katolickim" mówi ojciec Kolbe ofiarując siebie na śmierć i na jaką śmierć! dla ratowania życia skazanego w mściwym odwecie, nieznanego mu towarzysza niedoli. Był to wielki moment: ofiara została przyjęta. Zrodziła się ona z serca nawykłego do wyrzeczeń, jakby w naturalnym odruchu posługi kapłańskiej. Wszak kapłan "drugim Chrystusem"! Czyż Chrystus-Kapłan nie stał się żertwą ofiarną na zbawienie ludzi? Jakaż to chluba, jaki przykład dla nas kapłanów, stwierdzać w życiu i śmierci ojca Kolbe wykładnik naszego własnego posługiwania i naszej misji! Jakież to ostrzeżenie dla naszych skłóconych czasów, gdy przedkłada się niekiedy swoje prawa przyrodzone ponad prawo Boże, ponad powołanie do całkowitego dania się Chrystusowi, aby iść Jego śladem. I jakież to pokrzepienie dla drogich nam, zwartych i wiernych szeregów kapłanów i zakonników, którzy wówczas nawet, gdy z godziwą intencją bronią swej misji przed przeciętnością i frustracją społeczną, mimo wszystko zostają wierni swemu posłannictwu: "Jestem kapłanem katolickim i dlatego właśnie oddaję swe życie na okup za braci". Ten właśnie nakaz błogosławiony Maksymilian zostawił w szczególności nam, sługom Kościoła Bożego, a także wszystkim, którzy żyją jego duchem.

    Do tego kapłańskiego motywu dołącza się drugi: ofiarna śmierć błogosławionego Maksymiliana tłumaczy się również przyjaźnią. Wszak był Polakiem! Jako Polak został skazany na obóz śmierci. Jako Polak zamienił swój los na los współrodaka, Franciszka Gajowniczka, przyjmując śmierć za niego. Jakież uczucia rodzą się w duszy na myśl o postawie ludzkiej, społecznej, narodowej Maksymiliana Kolbe, syna szlachetnej, katolickiej Polski, idącego na dobrowolną śmierć! Historyczne, męczeńskie przeznaczenie narodu polskiego znajduje wyraz w tym heroicznym akcie. We wspólnym cierpieniu Polska odnajduje świadomość swojej jedności i misji rycerskiej. Realizuje się ona poprzez ofiarę jej synów, gotowych poświęcić własne życie za innych, trzymających w ryzach wrodzoną porywczość w imię niezłomnego braterstwa, wiernych duchowi katolickiemu, który ich znaczy znamieniem żywych członków Kościoła Powszechnego oraz niezłomną ufnością w cudowną opiekę Matki Bożej.

    Oto tajemnica ich bujnego odrodzenia! Oto promienie świetliste, spływające z rąk nowego Męczennika, który odsłania prawdziwe oblicze polskiego narodu, moc jego wiary, miłość płomienną, wolę pojednania, pokoju i pomyślności. Kościół i świat cały czerpać będą z tych planów.

  • 1971-10-17 Kardynał Wojtyła – z okazji beatyfikacji O. Maksymiliana Kolbego

    Znak Naszej Epoki


    Artykuł ks. kard. Karola Wojtyły zamieszczony w krakowskim "Tygodniku Powszechnym" (nr 42, 17 X 1971) z okazji beatyfikacji O. Maksymiliana Kolbego


    W dniu 17 października zostaje wyniesiony na ołtarze sługa Boży O. Maksymilian Maria Kolbe, nasz rodak i człowiek naszych czasów. Ołtarze są miejscem ofiary, którą na nich składa Chrystus przez posługę kapłanów Kościoła. Człowiek, który zostaje wyniesiony na ołtarze, dostępuje tego wyniesienia ze względu na ofiarę. W wypadku O. Maksymiliana ten motyw wyniesienia i czci jest szczególnie czytelny i do głębi przejmujący. Nie została po tym Słudze Bożym najmniejsza cząsteczka jego ciała czy kości, albowiem wszystko strawił ogień w piecu krematoryjnym. Stało się to w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu w wigilię uroczystości Wniebowzięcia, 14 sierpnia 1941 r. W trzydzieści lat po śmierci doznaje wyniesienia na ołtarze człowiek, który takim ostatecznym wyniszczeniem dopełnił za naszych czasów tego, "czego nie dostaje cierpieniom Chrystusa" (Kol l, 24).

    Droga do chwały prowadzi poprzez dopełnienie ofiary Chrystusa. Kościół ma świadomość tej drogi, wyznaje ją i naucza jej poprzez ludzi, których chwałę obwieszcza - jak w dniu 17 października obwieści chwałę 0. Maksymiliana. Przez to Kościół wciąż na nowo przypomina człowiekowi, że jest powołany do chwały, a Ewangelia Chrystusa, Jego krzyż i zmartwychwstanie wskazują mu do niej pewną drogę. Święci stanowią - poprzez wszystkie pokolenia - jakby milowe słupy pewności tej drogi, jaką Lud Boży na całej ziemi podąża do swych ostatecznych przeznaczeń. Jeżeli ich wyniesienie na ołtarze wraz z Chrystusem jest jakimś promieniem ostatecznego Spełnienia, to równocześnie promień ten pada na całe ich życie ziemskie i oświetla czasem całą epokę.

    O. Maksymilian Maria Kolbe pozostanie znakiem naszej epoki - znakiem szczególnie wyrazistym. To krótkie stosunkowo życie jest syntezą i zarazem jakby zwierciadłem, w którym epoka ta znajduje swe wielostronne odbicie. Współczesny syn św. Franciszka z Asyżu umiał wspaniale połączyć zamiłowanie do ubóstwa z nowoczesnym rozmachem apostolskim i misyjnym. Kościół może w nim, twórcy polskiego i japońskiego Niepokalanowa, widzieć patrona tego apostolstwa, które śmiało posługuje się nowoczesnymi środkami przekazu, przede wszystkim prasą i publicystyką. Jeśli życie O. Maksymiliana tak wyraźnie stało pod znakiem naszych czasów, to cóż powiedzieć o jego śmierci - o tej śmierci w bunkrze głodowym poniesionej za brata?

    Sobór Watykański II na wielu miejscach głosi, że posłannictwem Kościoła jest także to, ażeby życie ludzkie czynić bardziej ludzkim. Czyż nie uczynił bardziej ludzkim życia ludzi w tym miejscu tak straszliwie nieludzkim, jakim był obóz śmierci w Oświęcimiu, sługa Boży Maksymilian? Czyż nie staje się on na naszych oczach patronem tego trudnego posłannictwa Kościoła? Trwa dramatyczna walka między dobrem a złem, między światłem a ciemnością - czytamy w Konstytucji pastoralnej - człowiek odkrywa, że jest niezdolny o własnych siłach zwalczać skutecznie napaści zła... "ale sam Pan przyszedł, aby człowieka uwolnić i umocnić" (Gaudium et spes, nr 13). To szczególniejsze przyjście Pana przeżył Kościół, a z nim rodzina ludzka, w ginącym w bunkrze oświęcimskim O. Maksymilianie. W tym świetle "znajduje swoje ostateczne wyjaśnienie" nie tylko "głęboka nędza, której człowiek doświadcza", ale także "wzniosłe jego powołanie" (tamże).

    Oto wstępuje na ołtarz chwały syn polskiej ziemi, świadek Chrystusa, a zarazem przejmujący zaprawdę świadek naszych czasów. Pan przeszedł przez jego życie i śmierć i wyraził w nim szczególne swoje podobieństwo. To przejście Pana niosło z sobą miłość i świętość, która wzrastała pod macierzyńskim wzrokiem Niepokalanej, jakby pod jej sercem. Szczególna tajemnica powołania O. Maksymiliana Marii, jego tak bardzo owocnego apostolstwa i jego ostatecznego zwycięstwa łączy się z duchowym macierzyństwem Bogarodzicy i jest nowym potwierdzeniem Jej błogosławionej obecności w Kościele. Radujemy się, iż ten sprawdzian obecności i działalności Matki Chrystusa i Kościoła ujawnił się na polskiej ziemi. Potwierdziła się w tym jak gdyby długa historia stosunku duszy polskiej do Maryi, do Niepokalanej i Wniebowziętej. Zarazem też historia ta zaczerpnie z dziejów życia i śmierci O. Maksymiliana nowy impuls do dalszego rozwoju.

  • 1971-10-20 Kardynał Wojtyła - O potrzebie budowy kościoła w Oświęcimiu

    W stronę Oświęcimia

    W związku z beatyfikacją o. Maksymiliana Kolbego
    Przemówienie Ks. Kardynała w dn. 20 października 1971 r.

    Beatyfikacja o. Maksymiliana Kolbego zwróciła na nowo oczy Kościoła i świata na Oświęcim. W świadomości wszystkich ludzi naszej epoki stał się on naprzód symbolem męki zadanej ludziom przez ludzi z nienawiści, a z kolei staje się symbolem miłości, która jest potężniejsza niż nienawiść. A nawet męka zadana ludziom staje się dzięki niej jakąś siła twórczą, która pomaga pełniej odkryć człowieczeństwo. Takie właśnie znaczenie nadał pojęciu: „Oświęcim” bł. Maksymilian Maria Kolbe. W Jego uwielbieniu przez Kościół w dniu beatyfikacji doznały uwielbienia wszystkie te trudne dobre uczynki, w których wyraziła się miłość bliźniego, które w straszliwych warunkach obozowego terroru kosztowały bardzo wiele, które potwierdzały człowieczeństwo i chroniły przed odczłowieczeniem.

    Ewangeliczny kubek wody podany bliźniemu nabierał w tych okolicznościach szczególnej ceny. I te wszystkie dobre uczynki, a przez nie ci wszyscy dobrzy, szlachetni ludzie, w uwielbieniu przez Kościół Błogosławionego ich współwięźnia dostępują także jakiegoś uwielbienia. Odsłania się także jakby inne oblicze obozu zagłady, inne znaczenie pojęcia „Oświęcim”: mieści się w nim nie tylko nienawiść, ale i miłość, nie tylko okrucieństwo, ale i ofiara. I ta właśnie ofiara ujawnia swoja twórczą moc, pokazuje jak dużo od niej zależy w życiu ludzkości, jak wiele się na niej opiera.

    Kiedy myślimy o miejscu śmierci bł. Maksymiliana Marii, jako o miejscu ofiary, wówczas odczuwamy głęboka potrzebę, aby tej prawdzie o ofierze nadać właściwy i pełny wyraz chrześcijański. Ten chrześcijański wyraz prawdy o wierze kształtował się od 2000lat. Pierwsi chrześcijanie żyli w historycznie bliższym zasięgu ofiary Chrystusa niż my. I dlatego tez oni stali się dla nas tutaj wzorem, do którego nawiązywały całe pokolenia i stulecia. Wiadomo zaś czym były dla pierwszych chrześcijan z epoki prześladowań groby męczenników, jaką czcią otaczali ich doczesne szczątki.

    Z tej też czci wywodzi się, tradycja, żeby w ołtarzach, przy których sprawujemy Najświętszą Ofiarę, znajdowały się relikwie męczenników i świętych. Ołtarz bowiem, który jest miejscem Ofiary Chrystusa stale ponawianej w Eucharystii, łączy się najściślej w polu widzenia naszej wiary z każdą ofiara  człowieka; a zwłaszcza z ofiarą męczenników i świętych, która nosi w sobie ów heroiczny wymiar miłości i poświęcenia.

    I stąd też Kościół w Polsce od początku lat powojennych widzi potrzebę takiego miejsca ofiary, ołtarza i świątyni, właśnie w Oświęcimiu. Beatyfikacja o. Maksymiliana jeszcze bardziej pogłębiła te potrzebę. Wszyscy czujemy, że na miejscu Jego heroicznej ofiary, w mieście, które na zawsze z pamięcią tej ofiary zostaje związane, powinien stanąć kościół, jak od pierwszych wieków chrześcijaństwa wyrastały kościoły na grobach męczenników, błogosławionych i świętych.

    Tak jak Kościół w Polsce, myślą o tej sprawie Kościoły w tych wszystkich krajach europejskich, których synowie i córki przeszli przez  Golgotę oświęcimskiego obozu i tam złożyli swe życie w jakiejś gigantycznej ofierze milionów. Wiadomo bowiem, że liczba ich idzie w miliony.

    Oświęcim leży na terenie Archidiecezji Krakowskiej, dlatego też starania o budowę kościoła pod wezwaniem Błogosławionego Maksymiliana Marii Kolbego, więźnia i ofiary obozu w Oświęcimiu, przypadają w obowiązku arcybiskupowi krakowskiemu. Do niego też zwracają się  biskupi, reprezentujący te narody, które uczestniczyły w gehennie oświęcimskiego obozu zagłady i potraciły tam swoich rodaków. Odbywający się w ciągu miesiąca października w Rzymie Synod Biskupów dał do tego szczególna okazje.

    Warto dodać, że w samej uroczystości beatyfikacyjnej, Ojcowie Synodu zaproszeni uprzednio przez Ks. Prymasa, bardzo licznie wzięli udział. Beatyfikacja była też dla nich wielkim przeżyciem – jak to nazajutrz, po uroczystości, oświadczył w swoim przemówieniu przy otwarciu sesji kard. Duval, jeden z przewodniczących, dziękując Ojcu Świętemu, że przez ten akt rzucił potężne światło na sprawy, którymi Synod się zajmuje. Z kolei tym Ojcom Synodu, których rodacy zginęli w obozie oświęcimskim podobnie jak o. Kolbe zostały doręczone urny, zawierające proch ziemi obozowej. To jedyna relikwia, jaką mogliśmy im przekazać. Również i Ojciec Święty otrzymał tylko taka relikwię bł. Maksymiliana Marii w czasie publicznej audiencji, udzielonej pielgrzymom polskim i z Polonii całego świata. Trzeba dodać, że Ojciec Święty i biskupi przyjmowali te relikwie z głębokim przejęciem.

    Tak więc wzrok narodów zwraca się ponownie w stronę Polski, w stronę Oświęcimia. A głosy biskupów, którzy na Synodzie  reprezentują Kościół żyjący i spełniający swa misję w tych że narodach postulują wraz z nami  upamiętnienie ofiary bł. Maksymiliana Marii, budowa świątyni. Świątynia bowiem i ołtarz stanowią znak wiadomy ofiary złożonej wraz z Chrystusem, tak jak ja złożył bł. o. Maksymilian Maria.

    Widząc stanowczą potrzebę takiego wyrazu, wyrazu chrześcijańskiego, kierujemy się ścisłą konsekwencją tej prawdy o ofierze, jaką heroiczna śmierć o. Maksymiliana zawierała w sobie ponad wszelką wątpliwość. Oczywiście, nie zamierzamy przez to odrywać jej od świadomości wszystkich ludzi i to bez względu na wyznawany światopogląd. Wszyscy bowiem, którzy przybywają do Oświęcimia żywią szacunek i cześć dla takiej ofiary jako najwyższej wartości moralnej.

    Postać o. Kolbego i jego beatyfikacja pozwalają ludziom wierzącym w Chrystusa na nowo przekonać się o tym, jak bardzo wyznawany przez nich porządek wartości stoi w centrum ocen i dążeń o zasięgu ogólnoludzkim.

    Na tym tle potrzeba budowy kościoła w Oświęcimiu rysuje się  z nowa siłą, z siłą przekonywającą. Archidiecezja Krakowska zdaje sobie sprawę, że ma nie tylko prawo, ale i ścisły obowiązek podjęcia na nowo tych starań, które już dawniej były podejmowane, i że w doprowadzeniu ich do właściwego skutku leży oczekiwanie nie tylko społeczeństwa polskiego, ale także innych chrześcijańskich społeczeństw europejskich i pozaeuropejskich. Kościół pod wezwaniem bł. Maksymiliana Marii w Oświęcimiu ma szczególne prawo do istnienia, a prawo to zapisane jest w heroicznej ofierze Błogosławionego, w której raz jeszcze potwierdziła się duchowa moc Chrystusa: moc Jego Krzyża i Jego Zmartwychwstania.

  • 1972-03-21 Kardynał Wojtyła - Rekolekcje do młodzieży akademickiej o sumieniu

    Człowiek w rozwoju

    Kraków, marzec 1972

    I otóż cały ten obraz człowieka w rozwoju, który ja tutaj naszkicowałem bardzo tylko niedokładnie, wybiórczo, fragmentarycznie – i na pewno różni specjaliści zechcą i potrafią mnie doskonale uzupełnić – ten człowiek w rozwoju, każdy, wpisuje się ostatecznie w słowa, które są zapisane na samym początku Księgi Rodzaju. Czytamy tam: „Stworzył Bóg człowieka na obraz i podobieństwo swoje” (Rdz 1, 27).

    Czy rzeczywiście tak? Czy ten każdy, konkretny człowiek, każde ludzkie „ja” istotnie wpisuje się w prawdę tych słów: „.... na obraz i podobieństwo Boga?” – To jest pytanie kluczowe. Nie można człowieka wpisać bez reszty w inne ramy. Nie można człowieka wpisać bez reszty w inny wymiar. To bynajmniej nie przesłania całej prawdy o jego powiązaniu z przyrodą, jego podobieństwie do świata, który dawno określono mianem świata zwierzęcego. To tylko stwierdza, że w tych ramach człowiek nie mieści się bez reszty. A właśnie t a  r e s z t a rozstrzyga. Ta reszta.

    Można z różnych stron docierać do tej reszty. Nie mamy czasu na to, ażeby tutaj rozwijać całą teorię , całą wizję człowieka. Pragnę – także i dlatego, że to są rekolekcje – ażebyśmy skupili się na jednym fakcie, który właśnie należy do tej o wszystkim stanowiącej reszty. Jest mu na imię sumienie. Człowiek to jest sumienie – jednak sumienie. I nie da się śledzić w pełni rozwoju człowieka mówić o rozwoju człowieka, jeśli się nie uchwyci tego centrum: sumienia. Od niego zależy ten ostateczny kształt, od niego zależy to, kim w końcu jestem ja, ja jeden niepowtarzalny.

    Weźmy dla przykładu taki obraz z wydarzeń przybliżonych nam w ostatnich miesiącach: z jednej strojny O. Maksymilian Kolbe w Oświęcimiu, a z drugiej strony jego oprawcy. Tu człowiek i tu człowiek. Tu sumienie i tu sumienie. I teraz, jaka ostatecznie kształtuje się postać? Z jednej strony taka, którą  świadomość, opinia całej ludzkości musi zaafirmować, uwielbić i zaakceptować: wziąć do swojego skarbca raz na zawsze. Z drugiej strony taka postać człowieka, człowieczeństwa, która cała opinia ludzkości – bez względu na to, czy to będą wierzący, czy niewierzący, chrześcijanie, czy ateiści – musi jakoś odrzucić: wyrzec się jej. Chociaż może się wyrzec tylko do granic człowieczeństwa, bo: i tu człowiek, i tu człowiek. Wielkość człowieka, właśnie tego człowieka w rozwoju, jest ostatecznie najgłębiej związana z jego sumieniem.

    Ale kiedy mówimy o człowieku w rozwoju, to nie sposób zaczynać tylko od początku. Nigdy się tego rozwoju człowieka tej pełnej ewolucji osoby nie nakreśli, zaczynając tylko od początku. Musimy zacząć jeszcze od końca. Koniec – można powiedzieć inaczej: rzecz ostateczna; a z grecka „eschatologia”. Koniec człowieka to jest śmierć. Nie sposób nakreślić dróg rozwoju człowieka, nie wychodząc właśnie od końca, nie wychodząc właśnie od śmierci. Tak jak nawet i w tym przykładzie, którym posłużyłem się przed chwilą: O. Maksymiliana. Nie sposób nakreślić rozwoju pełnego, całościowego człowieka osoby, nie wychodząc od śmierci.

    Czy śmierć jest całą eschatologią człowieka? Czy to co ostateczne równa się śmierć? Taką eschatologię przyjmuje światopogląd materialistyczny: to co ostateczne równa się śmierć. Człowiek żyje nie tylko ku śmierci, ale żyje w granicach śmierci: i więcej nic nie ma. – A Księga Rodzaju powiada: „Prochem jesteś i w proch się obrócisz”. I my sobie te słowa Stwórcy przypominamy w każdą środę popielcową.

    Ale w takim razie, jeżeli eschatologia człowieka, jeżeli to co ostatecznie utożsamia się ze śmiercią, co zrobić – co zrobić z tym co w człowieku narasta: albo w kierunku takim jak u Maksymiliana Kolbe, albo w kierunku takim jak u jego oprawców. Co zrobić z sumieniem? Z tym wszystkim co ono w każdym z nas kształtuje przez lata; od pierwszych chwil umiejętności rozeznawania pomiędzy dobrem a złem przez całe życie, przez tyle lat. Co zrobić z całym tym bogactwem albo z całym tym balastem? Co z tym uczynić – jeżeli człowiek rozwija się tylko ku śmierci i na tym koniec?

    I nie wiem, czy miał prawo powiedzieć Marks – przyjmując taki światopogląd – że korzeniem wszystkiego jest człowiek. Już chyba więcej racji ma Sartre, kiedy mówi: że człowiek właściwie dąży do tego, co określa słowem: Bóg ale to jest – powiada – czyste słowo. I dlatego też człowiek „c’est une passion inutile” – nieużyteczna pasja.

    Jeżeli jednakże weźmiemy to wszystko tak, jak jest w każdym z nas, jeżeli weźmiemy chociażby tylko ten jeden proces – proces sumienia, to trudno, trudno bez zaprzeczenia tego, że korzeniem jest człowiek, przyjąć, że człowiek rozwija się tylko ku śmierci: ale rozwija się do sądu. I to jest drugie słowo naszej eschatologii – pamiętacie to z katechizmu; cztery sprawy ostateczne:

    1. śmierć, 2. sąd; - do dalszych przejdziemy kiedy indziej. Człowiek rozwija się do sądu. Ten sąd stanowi początek życia wiecznego – początek. Księga Rodzaju mówi, że „Bóg stworzył człowieka na obraz i podobieństwo swoje” i mówił dalej, że: „postawił go wobec drzewa wiadomości złego i dobrego” (Rdz 2, 15). To jest oczywiście wyrażenie jakoś symboliczne, ale jakże bardzo realistyczny jest ten symbol. Jak wielką prawdą jest to, że człowiek stoi wobec drzewa wiadomości złego i dobrego; że człowiek znajduje się pomiędzy dobrem i złem; że człowiek wciąż musi wybierać i że te jego wybory, decyzje, uczynki, mają wartość – są dobre; albo niosą w sobie przeciwwartość – są złe. Dobro i zło; i takie jest życie człowieka.

    Ale na tej właśnie drodze znajduje się jego wielkość. Przez to człowiek jest wielki; przez to, że może wybierać, nawet – w jakimś sensie – grzech świadczy o tym, że człowiek jest wielki. Nie powiedziałem: świadczy o wielkości człowieka, tak jak nie można powiedzieć, że czyny oprawców z lagru oświęcimskiego świadczą o ich wielkości. Ale nawet w jakimś sensie i grzech świadczy o tym że człowiek jest wielki. Gdyby tak nie było, to trudno byłoby zrozumieć cały stosunek Boga do człowieka. Do tego właśnie człowieka, który znajduje się pomiędzy dobrem a złem. Bóg nie oddzielił się od człowieka drzewem wiadomości złego i dobrego; chociaż wiemy, że ludzkość wielokrotnie przekroczyła próg tego drzewa, to ten fakt z historii ludzkości, z historii społeczeństw, a nade wszystko z historii człowieka jak gdyby wyzwolił tym większą troskę Boga-Stwórcy o tego człowieka, który wybiera, który upada, który grzeszy i który się dźwiga. Bóg wychodzi naprzeciw człowieka: nie tylko jest Sędzią; jest także i Ojcem, który szuka syna marnotrawnego; jest także przewodnikiem, który stawia na drodze człowieka swoje przykazania jak gdyby słupy graniczne. Naprzód są przykazania Starego Testamentu dane Mojżeszowi, te przykazania przede wszystkim mówią: nie! „nie będziesz zabijał, nie będziesz cudzołożył, nie będziesz fałszywego świadectwa mówił” (Wj 20, 21--16) itd. – nie będziesz! Ale te wszystkie Boże „nie!” to są zaprawdę słupy graniczne i nie można ich przekroczyć. O tym wie doskonale cała ludzkość, o tym wie doskonale każde społeczeństwo, każdy ustrój, że nie można zmienić, „wycofać z obiegu” tych Bożych „nie!”. I my też wszyscy o tym doskonale wiemy. Ale znamy nie tylko Dekalog Starego Prawa – znamy także i Nowy Testament, znamy Ewangelię, znamy etykę „ośmiu błogosławieństw”; właśnie tych błogosławieństw, za którymi poszli tacy ludzie, jak Maksymilian Maria Kolbe i różni inni. Iluż ich poszło za tymi błogosławieństwami, chociażby tu w tym naszym mieście; iluż ich idzie wciąż!

    I wreszcie to przykazanie, którym się wszystkie mieszczą, które wszystkie inne przerasta, a zarazem wszystkie zawiera: przykazanie miłości Boga i bliźniego, które nam przyniósł Chrystus jako ostatnie słowo tej troski Sędziego i Ojca o nasze ludzkie sumienie. W czasie rekolekcji sprawa sumienia jest zawsze, z reguły, sprawą centralną.

    Jeżeli wczoraj powiedziałem, że taką sprawą jest sprawa modlitwy, to poniekąd w tym celu, ażeby doprowadzić do dzisiejszego stwierdzenia, że tą sprawą jest sprawa sumienia. Zresztą Pan Jezus sam to wyraził, kiedy mówił: „ Nie ten, który mi mówi Panie, Panie, ale ten, który czyni wolę Ojca mego” (Mt 7, 21). I dlatego ku tej sprawie trzeba nam skierować w czasie rekolekcji cała naszą uwagę, pamiętając, że dotykamy tutaj w każdym z nas jakiegoś centrum, które stanowi o moim „ja” o godności człowieka, osoby. Tego centrum, które człowieka otwiera ku Bogu, przybliża do Niego, z Nim jednoczy. A szukając tego wszystkiego przez modlitwę, stale musimy tą modlitwą skierowywać uwagę swojej myśli i swojej woli na nasze sumienie.

    Moi Drodzy Słuchacze, wczoraj zakończyliśmy rozważanie rekolekcyjne, odmawiając „Ojcze nasz...”. Myślę, że będzie dobrze, ażebyśmy na ten pacierz wieczorny wybrali sobie, tak jak to zresztą często czynimy, Dekalog. Żebyśmy powtórzyli wspólnie przykazania Boże i uwieńczyli tę powtórkę wielkim Chrystusowym przykazaniem miłości.

    Jam jest Pan Bóg, którym cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli.
    1. Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną!
    2. Nie będziesz brał Imienia Pana Boga twego nadaremno!
    3. Pamiętaj, abyś dzień święty święcił!
    4. Czcij ojca twego i matkę twoją!
    5. Nie zabijaj!
    6. Nie cudzołóż!
    7. Nie kradnij!
    8. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu swemu!
    9. Nie pożądaj żony bliźniego twego!
    10. Nie pożądaj żadnej rzeczy, która jego jest!

    Pełnią przykazania jest miłość (Rz 13, 10): „Będziesz miłował Pan Boga twego ze wszystkiego serca twego, ze wszystkiej duszy twojej, ze wszystkich sił twoich, a bliźniego twego jak siebie samego” (Mt 22, 37). Amen.
    Z: Ks. Karol Wojtyła, Biskup-Metropolita-Krakowski, Kazania 1962-1978

  • 1972-06-25 Kardynał Wojtyła - Beatyfikacja O. Maksymiliana i sprawa młodzieży

    Niepokalanów, 25 czerwca 1972

    Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus!

    17 października roku Pańskiego 1971 Ojciec Św. Paweł VI zaliczył w poczet błogosławionych Kościoła naszego rodaka, O. Maksymiliana Marię Kolbego. Równocześnie w tym samym błogosławionym roku Episkopat Polski postanowił, ażeby szczególnym tematem modlitwy i pracy Kościoła w Polsce była sprawa młodzieży.
    W ten sposób zbiegły się dwie sprawy: wyniesienie na ołtarze O. Maksymiliana Marii oraz ogólnopolska modlitwa z młodzieżą i za młodzież. Ten zbieg nie jest przypadkowy. W czasie obecnej Mszy św. postaramy się w szczególny sposób wytłumaczyć sobie znaczenie tej łączności, jaka zachodzi pomiędzy beatyfikacją naszego Rodaka i sprawą młodzieży na ziemi polskiej, a pośrednio - na całym świecie.
    Jest tradycją Kościoła, że w ciągu całego roku po wyniesieniu na ołtarze, po zaliczeniu w poczet błogosławionych lub świętych odbywają się szczególne uroczystości kościelne; zwłaszcza na tych miejscach, które związane są z życiem, działalnością i śmiercią błogosławionego lub świętego.
    Tak też dzieje się po beatyfikacji O. Maksymiliana. Naprzód w Rzymie, potem na różnych miejscach globu, gdzie żył i działał, ale oczywiście nade wszystko na ziemi polskiej odbywają się uroczystości w ciągu tego roku po jego beatyfikacji.
    Dzisiaj, przybywamy do Niepokalanowa, gdzie uroczystość ma charakter ogólnopolski. Będzie w niej uczestniczył cały polski Episkopat z Księdzem Prymasem na czele, który tutaj przybędzie na główne nabożeństwo. Będą uczestniczyli także przedstawiciele duchowieństwa, zwłaszcza zakonu franciszkańskiego. Będzie uczestniczył licznie cały Lud Boży, całe społeczeństwo katolickie, zwłaszcza z tutejszej dzielnicy, z tego rejonu, ,w którym Opatrzność Boża postawiła O. Maksymiliana Marię w ciągu wielu lat jego życia; pozwoliła mu spełniać swoje ziemskie posłannictwo i utrwalić je w nazwie: Niepokalanów.
    Dzisiaj my wszyscy jesteśmy pielgrzymami do Niepokalanowa; i jako pielgrzymi do tego miejsca życia i pracy naszego Błogosławionego pragniemy wzajemnie się pozdrowić. Pozdrawiam więc wszystkich uczestników tej uroczystości! wszystkich Dostojnych Księży Biskupów, również naszych Gości-Biskupów: salutem dico nostris hospitibus Fratribus in Episcopatu praesertim ex Familia franciscana!
    Pozdrawiam wszystkich Kapłanów, zwłaszcza całą Rodzinę franciszkańską, która dzisiaj przybywa tutaj na wielkie swoje święto. Pozdrawiam Siostry zakonne i wreszcie całą wspólnotę pielgrzymią, wśród której się znajdujemy.
    W szczególny sposób pozdrawiam młodzież i dzieci. Ponieważ ta Msza św. jest specjalnie dla młodzieży, pragniemy w szczególny sposób modlić się z młodzieżą i za młodzież polską. Pragniemy również wyjaśnić sobie, jak głęboki jest związek pomiędzy beatyfikacją O. Maksymiliana i hasłem, jakie Episkopat Polski rzucił na rok jego beatyfikacji.
    Znajdujemy się więc w Niepokalanowie. Wiemy dobrze, że jest to miejsce, na którym przebywał i w sposób szczególny działał O. Maksymilian Maria Kolbe. Wiemy, że był to główny warsztat Jego pracy; nie jedyny, ale główny.
    Znając jego życiorys, wiemy, z jakim trudem dochodził do tego warsztatu pracy tutaj, w okolicy Warszawy; jaka droga prowadziła go od Rzymu - poprzez Kraków, poprzez Grodno - na to miejsce. W każdym razie przybył tutaj w duchu ośmiu błogosławieństw; zwłaszcza pierwszego, w którym Jezus mówi: "Błogosławieni ubodzy duchem, albowiem ich jest Królestwo niebieskie"; a także i tego drugiego, w którym mówi: "Błogosławieni cisi, albowiem oni posiądą ziemię".
    Te słowa rzeczywiście wypełniły się w życiu O. Maksymiliana w sposób jakiś szczególnie widzialny, jakby znak dla naszej epoki. Posiadł te ziemie, ale w duchu ubóstwa; tego ubóstwa, które było zasadą jego franciszkańskiego życia. Tutaj, na tej podwarszawskiej ziemi ofiarowanej mu łaskawie przez właściciela zaczął budować swój warsztat pracy.
    Jaka to była praca - także wiemy. Nie zaszkodzi jednak uświadomić sobie, że praca ta, którą błogosławiony Maksymilian wybrał jako dzieło swego życia, była szczególnym działaniem wedle potrzeb naszej epoki. Pod tym względem jest on prawdziwym patronem naszych czasów. Zdawał sobie od młodości sprawę z tego, jak wielkie znaczenie w tych czasach postępu i cywilizacji posiadają tak zwane środki społecznego przekazu myśli. Należy do nich prasa, należy do nich radio, należy do nich już obecnie telewizja i film. Przynajmniej to są ogólne dziedziny środków przekazu.
    Otóż ten ubogi syn św. Franciszka postanowił - wiedziony na pewno Bożym wezwaniem - swoją działalność apostolską poświęcić współczesnym środkom przekazu myśli. Przede wszystkim wybrał apostolstwo prasy. Z tą myślą tworzył naprzód swoje bardzo ubogie, poniżej wszelkich potrzeb, warsztaty pracy w Krakowie, potem w Grodnie; wreszcie zaczął tworzyć Niepokalanów.
    Trzeba stwierdzić, że ten warsztat pracy w dziedzinie przez siebie wybranej urządzał stopniowo w sposób jak najbardziej współczesny. Wiedział, że jeżeli jego działalność apostolska ma być skuteczna, musi się posługiwać wszystkimi współczesnymi środkami techniki; był człowiekiem swoich czasów.
    Wiele już powiedziano w słowach, w piśmie, a także i w pieśni, o tych niepokalanowskich maszynach rotacyjnych, które się z roku na rok ulepszały. Powiedziano, że te maszyny miały tutaj tak wyśpiewywać chwałę Bożą, jak za czasów św. Franciszka z Asyżu wyśpiewywały ją drzewa i krzewy, i strumienie, i słońce, i księżyc, i gwiazdy.
    Nie znaczy to, ażeby tamten hymn stworzenia przestał być aktualny, dalej po franciszkańsku śpiewa chwałę Bożą cała przyroda. Ale wśród tej przyrody jest człowiek, którego Bóg obdarzył zdolnością kształtowania oblicza ziemi na nowo; dostosowywania jej do swoich potrzeb i zadań. To jest dzieło ludzkiej techniki, pomysłowości i przemyślności; to jest dzieło nauki i wynalazczości. Franciszek XX wieku, Maksymilian Maria, Polak, wszedł ze swoimi maszynami rotacyjnymi, ze swoim współczesnym warsztatem pracy wydawniczej tu w Niepokalanowie, w całe to dzieło stworzenia. Chciał, ażeby hymn stworzenia śpiewała nie tylko cała przyroda, tak jak śpiewała ją za czasów św. Franciszka, za czasów Fioretti. Chciał, żeby ten hymn stworzenia, hymn natury, podjęło całe dzieło człowieka; żeby w hymn natury włączył się hymn kultury. Taka jest wymowa tego warsztatu pracy, który tutaj w Niepokalanowie stworzył O. Maksymilian Maria. Ten warsztat pracy podziwiano dla jego sprawności technicznej. Podziwiano jeszcze bardziej dla tych ewangelicznych początków i zasad, wedle których rozwijał się i kształtował. Przecież to wszystko rosło z niczego: przyszedł człowiek cichy, przyszedł człowiek ubogi duchem i ubogi w środki materialne. I tymi środkami - ubóstwem, cichością , i łagodnością człowieka rosło wspaniałe dzieło. Więc podziwiano dzieło.
    My w czasach dzisiejszych stajemy wobec różnych warsztatów ludzkiej pracy, które są coraz bardziej nowocześnie urządzone. Na ziemi polskiej powstają różne nowe huty, różne giganty współczesnego przemysłu, dzieła techniki i nauki. Mówię o tym, bo stamtąd przyjeżdżam: wiecie, że jestem biskupem Krakowa.
    Maksymilian Maria Kolbe jest człowiekiem naszych czasów. Jego warsztat pracy był współczesny na miarę jego czasów. Może nawet te czasy wyprzedzał i był pionierem. Szkoda tylko, że ten warsztat pracy zamilkł; że nie może dalej się rozwijać w tym duchu i w tym rozpędzie, który nadał mu człowiek cichy, człowiek ubogi duchem.
    Jest rzeczą bardzo wymowną, że O. Maksymilian Maria nadał swemu warsztatowi pracy tu pod Warszawą, nazwę: Niepokalanów. Tak też ,w języku japońskim nazwał swój analogiczny warsztat pracy w Niepokalanowie japońskim. Wiadomo, kogo nam ta nazwa przywołuje na myśl. Czciciel Maryi pragnął, ażeby wszystkim, którzy przy tym warsztacie staną, którzy przez ten warsztat przejdą - wszystkim, którzy będą z jego dzieła korzystać - ta sama myśl przychodziła natychmiast do głowy i do serca. Niepokalanów, to znaczy miejsce Niepokalanej.
    Dlaczego takie imię wybrał O. Maksymilian dla swojego warsztatu pracy? dla miejsca swego i swoich braci życia i działania? To się łączy z długą historią jego życia wewnętrznego. W każdym razie ta nazwa mówi nam dzisiaj to samo, co mówiła jemu i jego współczesnym: Niepokalana.
    Któż to jest Niepokalana? Wiemy, jest to Matka Syna Bożego, Matka Jezusa Chrystusa. Niepokalana, to jest ta, w której Jezus Chrystus odniósł najpełniejsze zwycięstwo. Przez to imię: Niepokalana, patrzymy przede wszystkim na człowieka, na dzieje rodzaju ludzkiego. Jest człowiek dziedzicem grzechu; stał się człowiek, przez pierwszych rodziców, dziedzicem grzechu. I każdy człowiek nosi w sobie skutki tego grzechu. Ale Ojciec nasz, który jest w niebie, chciał, ażeby zostało odniesione w człowieku zwycięstwo nad grzechem: zwycięstwo nad złem. Dlatego dał nam swojego Jednorodzonego Syna.
    Zwycięstwo nad grzechem pierworodnym i jego wszystkimi następstwami odniósł Syn Boży jako Człowiek, odniósł jako Syn Maryi. Odniósł je przede wszystkim przez swoją Ofiarę, przez swoją mękę i śmierć na krzyżu. Odniósł zwycięstwo dla wszystkich ludzi, ale w sposób szczególny dla swojej Matki. I w Niej to zwycięstwo Jezusa Chrystusa zaznaczyło się od pierwszej chwili Jej zaistnienia. Była wolna od dziedzictwa pierwszych rodziców: była Niepokalana.
    Syn św. Franciszka, O. Maksymilian Maria, idąc za tradycjami maryjnymi swojego zakonu, wpatrywał się od młodzieńczych lat w tę przedziwną Bożą tajemnicę. Wpatrywał się w postać Maryi; wchodził w misterium Niepokalanej, a przez to dotykał najgłębszej sprawy człowieka, którą jest grzech i łaska, upadek i powstanie, klęska i zwycięstwo. Zwycięstwo odnoszone w Jezusie Chrystusie, zwycięstwo Jezusa Chrystusa w człowieku, zwycięstwo człowieka nad grzechem, nad wszystkimi jego konsekwencjami, przez Jezusa Chrystusa Maryja jest pełnią tego zwycięstwa. Maryja jest wzorem wszystkich, w których Jezus Chrystus to zwycięstwo odnosi. Jest ich wzorem i patronką.
    Z takiej to kontemplacji, z takiego zapatrzenia w Bogarodzicę zrodziła się nazwa Niepokalanów. Ta nazwa ma ogromne znaczenie. Mówi nam, że nie wystarczy tylko nowoczesny warsztat pracy technicznej, jeśli się nie stworzy nowoczesnego warsztatu pracy nad człowiekiem. Niepokalanów, to znaczy nowoczesny warsztat pracy nad człowiekiem. Do tego warsztatu nie wszedł Maksymilian sam; weszli z nim setkami jego bracia zakonni. Do tego warsztatu. zwłaszcza po jego wyniesieniu na ołtarze, wchodzimy w jakiś sposób wszyscy: do tego warsztatu pracy nad człowiekiem.
    Do tego warsztatu zaproszona jest w szczególny sposób młodzież. Bo właśnie Wy, w Waszym okresie życia, najbardziej zaczynacie odczuwać tę prawdę, że w człowieku jest dziedzictwo Adama; że trwają w nim skutki grzechu pierworodnego. Małe dzieciątko na rękach swojej matki jest jeszcze jakoś ochronione przed tą bolesną samowiedzą; jeszcze nie wie o sobie, bo je chroni jego matka od tych wszystkich prawd o grzechu, który drzemie w każdym człowieku. W miarę jak przybywa lat, zaczynają także dawać o sobie znać złe skłonności, wady główne; przychodzą upadki, łatwo zakorzeniają się nałogi.
    Młodość jest poligonem walki. Można od razu się poddać; pójść szeroką, wygodną drogą, o której mówi Pan Jezus, że wiedzie na potępienie. Ale to nie jest godne człowieka. Człowiek, kiedy widzi w sobie zarodki zła, musi podjąć walkę. Musi naprzód uwierzyć w to, że jego zło i słabość jest do przezwyciężenia; i musi chcieć zwyciężyć.
    I otóż właśnie tak szeroko sięga idea Niepokalanowa. Tak szeroko jest ona rozpostarta do wszystkich ludzi. Jest ona wymowna zwłaszcza dla młodzieży. Mówi ciągle tym pierwotnym doświadczeniem O. Maksymiliana Marii, który - jak każdy człowiek - nie był od początku święty; stał się świętym za cenę wielkiej pracy nad sobą. Natchnieniem do tej pracy, jej myślą przewodnią, a zarazem źródłem, z którego czerpał, była Niepokalana. Dzisiaj nam tak wspaniale mówi o potrzebie tej pracy liturgia słowa. Słyszymy podobieństwo do tego krzewu, który musi być oczyszczony, jeżeli ma przynosić owoc.

    Droga Młodzieży! Drogie Dzieci! Drodzy Rodzice!

     Nie ma innej drogi do szlachetnego człowieczeństwa, nie ma innej drogi do zdrowego społeczeństwa, jak to Chrystusowe oczyszczenie krzewu winnego. które się zaczyna od młodych lat. Trzeba je przyjąć, trzeba je podjąć, trzeba do niego przyłożyć rękę. To nam mówi Niepokalana.
    Dzisiaj do Niepokalanowa jest zaproszony poniekąd cały naród polski. Jest zaproszona zwłaszcza cała polska młodzież. Można powiedzieć więcej; jest zaproszona cała ludzkość, ażeby się wpatrzeć i wmyśleć w dzieło błogosławionego Maksymiliana Marii, w świętego naszych czasów, patrona naszej ziemi. Nie wystarczy budować nowoczesne warsztaty pracy technicznej - trzeba zbudować nowoczesny warsztat pracy dla człowieka i nad człowiekiem, bo on jest największą wartością. Ale to jest wartość trudna; trzeba ją wypracować na drodze wychowania, zmagania się z sobą - na drodze może i wielu cierpień oraz doświadczeń.
    My, którzy przybyliśmy w pielgrzymce do Niepokalanowa, chcemy tę prawdę wypowiedzieć całej naszej Ojczyźnie, a poniekąd całej ludzkości. Tę prawdę chcemy wypowiedzieć zwłaszcza naszej polskiej młodzieży. Jesteśmy bowiem świadkami wielkich zagrożeń. Płyną one z wad narodowych, które w naszej epoce zdają się w szczególny sposób odzywać na nowo. Ale płyną one także z poważnych błędów wychowania społecznego, wychowania rodzinnego, wychowania osobistego. Bo przecież człowiek nie może być tylko wychowywany przez drugich - musi także sam siebie wychowywać.
    W obliczu tego zagrożenia młodzieży polskiej nie tracimy nadziei. Ufamy, że te wielkie Boże siły, a także ta cała naturalna gotowość do dobra, która przecież w duszy każdego człowieka drzemie, to wszystko zwycięży.
    Modlimy się z młodzieżą i za młodzież - to znaczy modlimy się o przyszłość. Ogromnie ważne jest to Wasze zwycięstwo w perspektywie przyszłości i naszego narodu, i całej ludzkiej rodziny. Modlimy się o to zwycięstwo za wstawiennictwem błogosławionego naszego rodaka. Modlimy się do Niepokalanej i modlimy się z Nią. Niech zwycięża w duszy każdego Polaka, w duszy każdego chłopca, każdej dziewczyny, na naszej ojczystej ziemi. Nie ma innej drogi do prawdziwego zwycięstwa człowieka, jak tylko Jezus Chrystus. Niech zwycięża nad człowiekiem, ale niech przez Niego zwycięża człowiek, tak jak zwyciężył kiedyś nad człowiekiem: nad młodym człowiekiem, Maksymilianem Marią (przed tym Rajmundem - imię chrzestne). Ale przez to zwycięstwo nad Rajmundem zwyciężył człowiek: zwyciężył Maksymilian Maria. Zwyciężył tutaj w polskim Niepokalanowie, potem w japońskim - zwyciężył w więzieniu na Pawiaku w Warszawie. Wreszcie największe zwycięstwo odniósł w obozie oświęcimskim.
    W ciągu tego roku, po beatyfikacji naszego rodaka, pragniemy chodzić po wszystkich śladach tych jego zmagań, tych jego zwycięstw, które odnosił przez Niepokalaną. Pragniemy przy końcu tego roku, w dniu 15 października, dotrzeć do Oświęcimia, gdzie zostało odniesione ostateczne zwycięstwo. To zwycięstwo jest również owocem Niepokalanowa. Tam w Oświęcimiu ostatecznie zwyciężył Chrystus przez Niepokalaną: zwyciężył w człowieku. I dzięki temu tak wielkie zwycięstwo odniósł człowiek, że o tym musi mówić dzisiaj cały świat: głosi to przez usta Następcy Piotra cały Kościół.
    Cały świat widzi w tym oświęcimskim zwycięstwie O. Maksymiliana Marii, naszego rodaka, wielki znak nadziei. Bo przecież w tych czasach, w których powstają tak wspaniałe warsztaty pracy, przemysłu, techniki i cywilizacji, jest sprawą ogólnoludzką, ażeby człowiek nie został pokonany. Dlatego też z radością witamy ten znak zwycięstwa człowieka w duchu miłości, zwycięstwa nad nienawiścią. Witamy ten znak przewagi miłości nad nienawiścią w czasach, w których nienawiść okazała się niestety tak potężna.
    Ufamy, że za tym znakiem pójdzie człowiek, rodzina ludzka, społeczeństwa, narody - nasz naród; że miłość okaże się silniejsza od nienawiści. Ufamy, że za sprawą Niepokalanej to zwycięstwo odniesie Jezus Chrystus w naszym, a nade wszystko w przyszłym pokoleniu: w tej młodzieży, o którą tak bardzo się modlimy i za którą tak bardzo się modlimy, żeby zrozumiała całą wymowę Niepokalanowa i Oświęcimia, żeby zrozumiała ten wielki znak, który daje Opatrzność Boża naszym czasom, naszej epoce, naszemu pokoleniu, w postaci błogosławionego O. Maksymiliana Marii. I żeby ten znak do końca, nie powierzchownie tylko, odczytała.
    Dlatego zebraliśmy się tutaj dzisiaj jako pielgrzymi; o to właśnie się modlimy. Dlatego otaczamy ten ołtarz przy którym kapłani - pod przewodnictwem biskupa sprawują Najświętszą Ofiarę. Niech wymowa tej Ofiary, tej modlitwy Jezusa Chrystusa, będzie dla nas przynajmniej w cząstce taka, jaką była dla naszego Rodaka. Niech z niej płynie to wielkie duchowe zwycięstwo w Jezusie Chrystusie, bez którego nie ma nigdzie i nigdy, i w nikim, prawdziwego zwycięstwa człowieka. Amen.

Strona: 1 2 3 4 5 6 7


Krakowska Fundacja
Centrum Dialogu i Modlitwy
w Oświęcimiu
ul. M. Kolbego 1, 32-602 Oświęcim

tel.: +48 (33) 843 10 00
tel.: +48 (33) 843 08 88
fax: +48 (33) 843 10 01

Education Department: education@cdim.pl
Reception: reception@cdim.pl

GPS: 50.022956°N, 19.19906°E


Realization: Wdesk
2017 - 2019 © Centre for Dialogue and Prayer in Oświęcim Polityka cookies
Ten serwis, podobnie jak większość stron internetowych wykorzystuje pliki cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i zmianie ustawień cookie w przeglądarce. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. | Polityka cookies